Şırnak

Şırnak, Güneydoğu Anadolu'nun en güney ucunda; Suriye ve Irak sınırına komşu, Cudi ve Gabar Dağları'nın egemenliğinde 5000 yılı aşkın tarihli bir Mezopotamya coğrafyası. 1990'da Siirt'ten ayrılarak il oldu; Habur Sınır Kapısı (Silopi) Türkiye'nin Irak'a açılan ana sınır kapılarından, kervan yolu mirasının modern devamı.

Cudi Dağı (2.114 m) — İslam ve geleneksel Süryani Hıristiyan inancına göre Hz. Nuh'un Gemisi'nin Büyük Tufan sonrası karaya oturduğu kutsal dağ. Kur'an-ı Kerim'in Hud Suresi 44. ayetinde adı doğrudan geçer: "Gemi de Cudi'ye oturdu". İslam coğrafyasının kutsal dağlarından; antik Süryani-Hıristiyan kaynaklarında da aynı geleneksel inanış vardır. (Tevrat'ta sadece "Ararat dağları" denir; modern Hristiyan gelenek bunu Ağrı Dağı yorumlar; İslam ise Cudi geleneğini korur — antik kaynaklara dayanır.) Cudi Dağı zirvesi ve etekleri yöre halkı için manevi anlam taşır; kayalardaki Asur dönemi (M.Ö. 7. yy) Sennakherib yazıtı tarihsel kanıtı.

Cizre (Cezîre-i İbn Ömer / Kürtçede Cizîra Botan) — Dicle Nehri kıyısındaki 5000+ yıllık tarihi yerleşim; Asur, Babil, Roma, Bizans, Eyyubi, Selçuklu, Akkoyunlu ve Osmanlı medeniyetlerinin kavşağı. ==Cizre Ulu Camii (12. yüzyıl Eyyubi dönemi)==, Anadolu'nun en eski ayakta camilerinden; siyah taş minare, taş işlemeli mihrap, Eyyubi mimarisinin Anadolu'daki nadir örneği. Kırmızı Medrese (Medresa Sor — 16. yy)* Cizre Beyliği dönemi medresesi; Cizre Köprüsü (Botan Köprüsü) Selçuklu*.

Mem û Zîn — 1692'de Kürt şair Ahmedê Xanî (Ehmedê Xanî, 1651-1707) tarafından yazılan Kürt edebiyatının başyapıtı destan; Cizre coğrafyasında geçer. Mem (Memo) ve Zîn'in trajik aşkı, Cizre Beyliği'nin sosyo-politik yaşamını arka planda kullanan, Kürt klasik şiirinin Romeo-Juliet'i. Bugün Mem û Zîn'in türbe-anıtı Cizre'de mevcut; Kürt edebiyat geleneğinin ziyaret noktasıdır.

Botan Çayı Vadisi (Şırnak'ın doğal sembolü); Cudi ve Gabar Dağları arasında derin kanyon vadisi, Dicle Nehri'nin önemli kollarından. Hezil Çayı (Habur kolu), Cehennem Deresi (Güçlükonak), Bezele Şelalesi (Beytüşşebap) yöresel doğa noktaları. Gabar Dağı (2.630 m) yörenin en yüksek noktası; petrol arama sahalarıyla son yıllarda gündemde.

28 Aralık 2011 Roboski (Uludere) Faciası. Uludere ilçesinin Roboski (Ortasu) köyü yakınlarında, Irak sınırına gelirken, 34 yöre halkı askeri hava saldırısı ile hayatını kaybetti (çoğu genç yaşta, sınırdan kaçakçılık yaptıkları iddiasıyla). Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en derin acılarından biridir; yas, hafıza ve hesap arayışı yöre halkının kolektif yaşamında derinleşmiştir. Saygıyla anılır; Roboski Anıtı her yıl 28 Aralık'ta anma törenlerine ev sahipliği yapar. Bu olay Türkiye toplumsal tarihinin barış ve adalet tartışmalarının önemli simgelerindendir.

1990-2010 arası yörede yoğun PKK-devlet çatışmaları yaşandı; yörenin nüfus, sosyo-ekonomik dokusu ve kolektif hafızası bu dönemden derinden etkilendi. 2010 sonrası göreli sakinlik dönemi; 2015-2016 yıllarında merkezde yeniden çatışma yaşandı; 2020 sonrası kentin yeniden yapılandırılması, modernleşmesi sürmektedir.

Mutfak: Cudi Dağı eteklerindeki balcılık geleneği, Şırnak Cudi Balı (yöresel ürün), yöresel sumak ve mahlep; bıttım kahvesi, çörtikçe (yöresel sebze yemeği), pestil-köme. Gabar Balı yöre halkı için ayrı bir gurur kaynağı (yüksek rakım dağ balı). Yöre kuzu eti ve etli pilav klasik öğünleri.

Tatilpanosu.net'te sana net söyleyeceğim: Şırnak'ı 2-3 günde gez. 1. gün merkez (Cudi Dağı eteği + Şırnak Müzesi); 2. gün Cizre (Cizre Ulu Camii + Kırmızı Medrese + Mem û Zîn anıtı + Cizre Köprüsü); 3. gün Botan Çayı vadisi + Bezele Şelalesi (Beytüşşebap) + Habur Sınır Kapısı. Mayıs-Haziran ve Eylül-Ekim ideal aylar; yaz aylarında Cizre 45°C'ye çıkan çok sıcak iklim, kış aylarında dağ köyleri kar altında. Roboski Anıtı saygıyla ziyaret edilmeli.