Adıyaman → Gaziantep

Kahta'ya vardık. Küçük ama Nemrut bölgesinin mutfağı, ikmal merkezi — eğer merkezde bir mola vermek istersen 30 dakika yeter. Kahta'nın bilinen yerel ürünü pastırmadır; Gaziantep veya Kayseri pastırmasından farklı bir üretim geleneği var, yöresel baharat karışımı daha yoğun. Küçük bakkallarda vakumlu paketler bulunur, yola çıkarken yanına alabilirsin. Kahta'nın kendine ait tarihi kalesi Eski Kahta Kalesi de bölgededir (Yeni Kale olarak da bilinir) — Nemrut turuna dâhil etmek istersen sıra Arsameia'dan sonra gelir, 10 dakika mesafede. Kahta da 2023 depreminden etkilendi; merkez dokusunda onarım çalışmaları hâlâ görülür.

Vardık — Cendere Köprüsü. Burada bir an dur ve altında akan Cendere Çayı'na bak. Bu köprü MS 193-211 arasında yapıldı, Roma İmparatoru Septimius Severus, eşi Julia Domna ve oğulları Caracalla ile Geta adına adandı. Uzunluğu 120 metre, tek kemer açıklığı 34,2 metre — inşa edildiği dönemde dünyanın en geniş kemer açıklıklı köprüsüydü. Orijinalinde dört sütun vardı, her biri imparator ailesinden birine adanmıştı; oğul Geta öldürüldükten sonra kardeşi Caracalla onun sütununu kaldırttı — şimdi sadece üç sütunun kaidesi kalmış. Köprü hâlâ ayakta, 1.800 yıl sonra; 1997 restorasyonundan sonra yaya trafiğine açıldı, araçlar yeni köprüyü kullanıyor. Üstünde yürü — 10 ton ağırlığındaki 92 taşın üstünde yürürken Roma mühendisliğinin sırrını ayaklarının altında hissedeceksin.

Arsameia'ya geldik. Burası Kommagene'nin yaz başkenti, MÖ 1. yüzyılda Kral I. Mithridates Kallinikos döneminde kurulmuş; oğlu I. Antiochos Theos — birazdan Nemrut'ta tanışacağımız kral — burayı babasına ithaf etmiş. Giriş kapısından patikaya gir, basamakları yavaş çık — yaklaşık 20 dakika yürüyüş var zirveye. Ortada iki muazzam şey var: birincisi Herakles Dexiosis kabartması — Kral I. Mithridates Kallinikos'un Herakles ile el sıkıştığı bir kabartma, 'tanrıyla eş olmak' motifinin Kommagene imzası; ikincisi kült mağarası ve önündeki Grekçe kitabe (Büyük Nomos Yazıtı), Kommagene tarihinin en uzun yazıtlarından. Kabartma açık havada, üstü örtülü — 2.000 yıldır oradadır. Dokun (nazikçe); 21. yüzyıl parmağın 1. yüzyıl taşına değecek.

Vardık — Nemrut Dağı, 2.150 metre. Otoparktan zirveye son 600 metre yürüyüş; rakımdan dolayı nefesin çabuk yetmeyebilir, yavaş git. Zirveye vardığında iki teras göreceksin: Doğu Terası ve Batı Terası. Ortada 50 metre yüksekliğinde bir tümülüs (mezar tepesi) — MÖ 1. yüzyılda Kral I. Antiochos Theos kendisi için yaptırmış; 'benim kutsal yerim burası olacak' demiş. Terasların üzerinde 8-10 metre yüksekliğinde dev heykeller: Zeus-Oromasdes, Apollon-Mithras-Helios-Hermes, Herakles-Artagnes-Ares, tanrıça Tyche (Kommagene'yi temsil eder) ve kralın kendisi Antiochos. Heykellerin başları zamanla gövdelerinden kopmuş, tabanlarda yanlamasına dizili — şimdi bu kopmuş başlar Nemrut'un ikonik görüntüsüdür. Bir an otur, sessiz kal. 2.100 yıl önce bir kral burada 'ben tanrılarla eşitim' dedi; bugün onun tanrıları yerde, o yok. Bu sessizlik seni bulacak.

Zeugma'ya vardık — daha doğrusu Zeugma'nın kıyısına. Antik şehrin büyük bölümü 2000 yılında Birecik Barajı'nın suları altında kaldı; sadece yamaç bölümü ve bazı villa kalıntıları yüzeyde. Ama bir an dur ve hayal et: MÖ 300 civarında Büyük İskender'in generali Seleukos I, bu Fırat geçidinde bir şehir kurmuş, eşi Apama'nın adını vermiş — sonra 'Zeugma' (Grekçe 'köprü/geçiş') adıyla anılmış. Roma döneminde 16. Lejyon'un üssü olmuş, imparatorlar Partlarla burada diplomasi yürütmüş. Zenginliğin kanıtı: şehrin Roma villalarının zeminleri dünyanın en iyi mozaikleri ile döşeliydi. 1992-2000 arası kurtarma kazıları ile mozaiklerin çoğu sökülüp Gaziantep'e taşındı — biraz sonra müzede göreceğiz. Burada ayakta kalan kısmı küçük olsa da, toprağın bu parçasına basmak önemli: batan bir dünyaya tanık oluyorsun.

Vardık — yolculuğun sonu. Gaziantep — UNESCO Gastronomi Şehri (2015); Türkiye'nin bu kategoride seçilen ilk şehri. İlk durağın Zeugma Mozaik Müzesi olsun; dünyanın en büyük mozaik müzelerinden biri. İçerde seni ikonik Çingene Kızı mozaiği bekliyor — büyük gözlü bir kadın yüzü, tek bir kareye sığmayan bir bakış, 1.900 yıldır kaybolmamış. Sadece o değil: Mars, Dionysos, Eros, Okeanos mozaikleri; 2.500 m²'lik kapalı sergi alanı. Sonra Bakırcılar Çarşısı'na yürü; geleneksel bakır işçiliği hâlâ canlı. Akşam için Almacı Pazarı bölgesi gastronomi rotası — baklava, katmer, beyran çorbası, lahmacun, zahter yiyebileceksin (spesifik işletme önermiyorum, esnafa sor, 'en yoğun nere' deyip takip et). Gaziantep Kalesi — ne yazık ki 6 Şubat 2023 depreminde ağır hasar aldı; kulelerinin bir bölümü yıkıldı, giriş ziyarete açık değil ya da kısıtlı. Saygıyla yanından geç, şehrin yaralarını hisset — sonra ayağa kalkma iradesini.