Balıkesir → Çanakkale

Edremit'e vardık. Edremit Körfezi Türkiye'nin en büyük zeytin ve zeytinyağı havzasıdır — ülke üretiminin önemli bir kısmı bu körfezden çıkar. Antik çağda burada Adramytteion şehri vardı (bugünkü Ören köyü yakınında, Edremit'in güneyinde); MÖ 7. yüzyılda Lidyalılar tarafından kurulduğu, Pers, Hellenistik, Roma, Bizans dönemlerinde yaşadığı bilinir — adını Lidya kralı Adramys'ten alır. Kısa bir mola için Altınoluk veya Akçay sahilini tercih et — ikisi de Edremit'in sahil beldeleri, serin denizle kısa bir tanışma. Sahilden kuzeye bakınca Kazdağları'nın zirvesi (İda Dağı) 1.774 metre ile karşında yükselir; çam ve kızılçam ormanları, yamaçlarda zeytinlikler. Zeytin üreticileri yol kenarında küçük satış yerleri açar — ev yapımı zeytinyağı, salamura, sabun. Hediyelik olarak al.

Kazdağları — antik dünyada İda Dağı adıyla bilinirdi ve Homeros'un İlyada'sında özel bir yeri vardır. Epik şiirde Zeus, Truva savaşını izlemek için İda Dağı'nın Gargaron zirvesine çıkar ve oradan ovaya bakar (İlyada 8:47-52). Aphrodite, Paris'e 'elma ver bana, dünyanın en güzeli diyeyim' dediği Paris'in yargısı efsanesi de bu dağda geçer — üç tanrıça (Hera, Athena, Aphrodite) Paris'in önüne çıkar, Paris Aphrodite'yi seçer ve karşılığında Yunanistan kraliçesi Helen'i alır; Truva savaşı böyle başlar. Bugün dağ 1993'te millî park ilan edilmiş, en yüksek zirvesi Karataş Tepesi 1.774 metre. Orman yapısı karışık: alt kesimlerde kızılçam, orta kesimde karaçam, yukarıda Kazdağı göknarı (Abies equi-trojani) — Türkiye'ye özgü endemik bir tür. Havasındaki oksijen oranı dünyanın en yüksek ölçümlerinden biridir (bazı kaynaklara göre Alpler'den bile yüksek), bu yüzden dağ doğa-şifa meraklılarının duraklarından. Şelale rotaları, piknik alanları ve kısa yürüyüş patikaları var. Kısa mola için millî park girişinde 30-60 dakikalık bir yürüyüş, derin nefes ve birkaç fotoğraf yeterli.

Vardık — bu rotanın manevi zirvesi. Assos (bugünkü Behramkale köyü, Ayvacık'a bağlı), MÖ 6. yüzyılda Midilli adasından gelen Aiolyalı göçmenler tarafından kurulmuştur. Akropolün tepesinde Athena Tapınağı yükselir: MÖ 530 civarında yapılmış, Anadolu'daki tek Dor tapınağıdır — aynı dönemin İon düzeni hakim bölgesinde Dor düzenini görmek istisnai bir durum. Bugün sütunlarının bir kısmı restore edilmiştir; tapınağın önünden bakınca Edremit Körfezi'nin tüm mavisi, karşıda Midilli (Lesbos) adası (Yunanistan, 10 km mesafe, günümüzde ayna gibi denizin üstünden görülür). Ama asıl önemi felsefe tarihindendir: Aristoteles MÖ 347-344 arası burada, Assos'ta ders verdi. Hocası Platon'un ölümü üzerine Atina'daki Akademi'den ayrılan Aristoteles, Assos tiranı (yöneticisi) Hermias'ın davetiyle buraya geldi. Assos'ta bir akademi kurdu, Hermias'ın yeğeni Pythias ile evlendi (karısı oldu). Üç yıl burada kaldı, biyoloji ve etik çalışmalarının önemli bir kısmını Assos kıyılarında yaptı — deniz canlılarını Edremit Körfezi'nde gözlemleyerek yazdı (Hayvanların Tarihi / Historia Animalium). Sonra Makedonya'ya gidip kral Philippos'un oğlu İskender'in hocası oldu. Yani: Büyük İskender'i dünyayı fethetmeye iten felsefeyi, Aristoteles büyük ölçüde bu kayaların üzerinde düşünüp yazdı. Akropolden 240 metre aşağıda Assos Limanı (antik liman) var — daracık yamaç yolu aşağı iner, denize açılan küçük bir koy. Cam gibi mavi deniz, balıkçı tekneleri, antik rıhtım kalıntıları. Bu gece burada veya yukarıda Behramkale köyünde, taş evlerden birinde konakla. Eski cami (Hüdavendigar Camii, 1359, Anadolu'nun en eski Osmanlı camilerinden) akropolün hemen yanında, ücretsiz ziyaret.

Ezine'ye vardık. Bu küçük ilçenin adı, Türkiye'de peynir dünyasında bir kalite markasıdır. Ezine Peyniri — ineğin, koyunun ve keçinin sütünün belirli oranlarda (yaklaşık %40 koyun, %40 keçi, %20 inek) karıştırılarak yapıldığı beyaz peynir. Koyun ve keçilerin Kazdağları yamaçlarında otlaması ve bölgenin endemik bitki florası peynirin kendine özgü tadını oluşturur. 2006'da Türk Patent Enstitüsü coğrafi işaret verdi, 2017'de ise AB (Avrupa Birliği) Protected Designation of Origin (PDO) statüsü aldı — Ezine Peyniri, Türkiye'nin AB-PDO tescilli ilk beyaz peyniridir (PDO tescil kaydı DOOR veri tabanında erişilebilir). Bu, 'sadece bu coğrafyada, bu yöntemle yapılan peynir Ezine Peyniri olarak adlandırılabilir' demek. Teneke salamurada 6-8 ay olgunlaştırılır, sertliği ve tuzluluğu dengelidir. Ezine merkezinde üretici kooperatif dükkanları ve küçük süt işletmeleri yol kenarında satış yapar. Tadım ücretsiz veya simgesel — bir dilim ekmekle bir kesim peynir tattırırlar. Alacaksan vakum paket tercih et, yolculukta bozulmaz. Hediyelik olarak ideal: kendine veya hediye etmek istediğin birine.

Vardık — 3.000 yıldır Batı edebiyatının en ünlü şehri: Troya (İngilizce Troy, antik Yunanca Ilion). **1998'den beri UNESCO Dünya Mirası**. Buraya yaklaşırken şunu unutma: bu sadece bir ören yeri değil, Homeros'un İlyada destanının geçtiği yer. Akhilleus, Hector, Paris, Helen, Priamos, Agamemnon — antik dünyanın en tanınmış karakterleri bu topraklarda nefes aldı (veya edebi olarak nefes almış sayıldı). Destana göre Kraliçe Helen, Sparta Kralı Menelaos'un karısıydı; Troya Prensi Paris onu kaçırdı, Yunan orduları on yıl boyunca bu surları kuşattı, sonunda Truva Atı hilesi ile şehri ele geçirdiler. Troya'nın bilimsel keşfi 19. yüzyıldadır. Alman iş adamı ve amatör arkeolog Heinrich Schliemann 1870'lerde İlyada'yı tarihi bir belge olarak okuyup kazı başlattı. 1873'te 'Priamos'un Hazinesi' adını verdiği altın eserleri buldu — altın diademleri, kupalar, mücevherler. Schliemann hazineyi kaçak olarak Almanya'ya götürdü (bugün çoğu Rusya'nın elinde, II. Dünya Savaşı'nda Sovyetler tarafından Berlin'den götürüldü). Sonraki kazıcılar Wilhelm Dörpfeld (1893-1894) ve Carl Blegen (1932-1938) höyüğün 9 farklı katman içerdiğini gösterdi: - Troya I-V: MÖ 3000-1800 (Erken Tunç Çağı) - Troya VI: MÖ 1800-1300 (Orta-Geç Tunç) — Homeros'un savaşına en yakın aday - Troya VIIa: MÖ 1300-1180 — 'Homeros Troyası' olarak gösterilen katman; savaş ve yangın izleri var - Troya VIII (Ilion): Grek-Helenistik - Troya IX (Ilium): Roma dönemi Ören yeri ziyaretinde bu katmanları kesit olarak görebilirsin — arkeoloji tabelaları her dönemi işaretler. Kuzeydoğu surları en iyi korunan Troya VI kalıntısıdır. Girişte büyük bir Troya Atı replikası seni karşılar (modern, yakın tarihli, fotoğraf için). Ama asıl Troya Müzesi 2018'de açılan dev modern bir müzedir — ören yerinin 800 m güneyindedir, Tevfikiye köyü yakınında. İçeride Troya kazılarından çıkan tüm bulgular (yurtdışına kaçırılanlar hariç): altın, seramik, silahlar, bronz eserler, duvara projeksiyonlarla İlyada sahneleri, interaktif panolar. Müze tek başına 1.5-2 saat, ören yeri 2 saat — toplam 4 saat ayır.

Vardık — yolculuğun son durağı, Çanakkale merkez. Dardanel (antik adıyla Hellespont) kıyısında kurulmuş bir kıyı şehri; hem coğrafi hem tarihsel olarak iki kıta arasındadır. Sahilde yürü — Kordon Boyu hem yerli hem turist klasiği: vapur iskelesi, tarihi saat kulesi (1897), küçük rıhtım. En ünlü simge Truva Atı replikası — *2004 Hollywood filmi 'Troy'daki* ahşap at, çekimlerden sonra Warner Bros tarafından Çanakkale şehrine hediye edildi**; bugün sahilde anıt gibi dikili, içine giremezsin ama fotoğraf klişesi (Troya ören yerindeki diğer replika ise gerçek 'giriş izinli' olanı). Çanakkale Askeri Müzesi (Kale içi) — 1915 Çanakkale Deniz ve Kara Muharebelerinin tanığı; Boğaz savunmasını yapan Çimenlik Kalesi içinde, silahlar, üniformalar, dönemin gemilerinin modelleri. Çanakkale Arkeoloji Müzesi bölge kazılarından eser (Troya, Assos, Apollon Smintheion'dan) sergiler; bazı parçalar özellikle değerli. Öğlenden sonra zamanın varsa karşı yakaya feribot — Çanakkale iskelesinden Eceabat'a feribot 30 dakika, araçla geçer. Eceabat'ta 1915 Çanakkale Savaşları Gelibolu Anıtları seni bekler: Anzak Koyu, Conkbayırı, 57. Alay Şehitliği, Şehitler Abidesi. Bu tarihsel ziyaret tek başına yarım-tam gün ister; planlaman varsa rotanın 3. gün uzantısı olarak ayır. Bu rotanın son akşamı Çanakkale Kordon'da deniz ürünleri yöresel klasik — çipura, levrek, sardalya. Bir kadeh rakı ve balık eşliğinde, Hellespont'un akşam ışığında — 200 kilometrelik yolculuğun tadını al. Homeros'tan Aristoteles'e, Athena Tapınağı'ndan UNESCO Troya'ya, seninle geldik.