Balıkesir → İzmir

İşte karşında Edremit Körfezi — Türkiye'nin en yoğun zeytinlik coğrafyası. Kuzeyde Kaz Dağları, güneyde deniz; arada zeytin ağaçlarının denize kadar indiği bir şerit. Edremit zeytinyağı AB coğrafi işaretli; dünyada Ege'nin sağlık ününü taşıyan bir üründür. Altınoluk'ta yol kenarında küçük bir manzara molası ver — körfezin batı ucundan tam karşında Midilli Adası (Lesbos) açıkça görünür, deniz üstünde 15-20 kilometre. Homeros'un İlyada'da 'İda Dağı' diye andığı Kaz Dağları arkanda kalır — Paris'in Hera, Athena ve Afrodit arasından altın elmayı Afrodit'e verdiği efsaneye ev sahipliği yapan dağ işte bu. Zeytinyağı satış noktalarında ücretsiz tadım yapabilirsin; erken hasat, soğuk sıkım, naturel sızma — sevdiğini şişeyle al, yolun sonuna kadar arabanda zeytinyağı kokusu kalır.

Vardık — ilk günün uzun durağı Ayvalık. 19. yüzyılda Anadolu'nun en zengin Rum yerleşimlerinden biriydi; 1923 nüfus mübadelesine kadar nüfusun büyük çoğunluğu Rum Ortodoks'tu. Zeytinyağı, sabun, ticaret — Ayvalık bu üç ayak üstünde zengin olmuş. Mübadeleyle Rumlar Midilli ve Girit'e göç etti, yerlerine aynı sayıda Müslüman Türk Girit ve Midilli'den geldi — bu yüzden Ayvalık mutfağında Girit yemekleri (ot böreği, otlu pilav) güçlü yer tutar. Merkezde gezilecek yerler: - Taksiyarhis Kilisesi (1844) — eski Rum Ortodoks kilisesi; restore edilerek Taksiyarhis Anıt Müzesi olarak ziyarete açık. İçindeki fresk ve ikonostasis Anadolu Rum sanatının en güzel örneklerinden. - Ayvalık Tarihi Çarşı — daracık Rum taş sokakları, butik mağazalar, zeytinyağı ve sabun dükkanları. - Saatli Cami (eski Ayios Yannis Kilisesi) — 19. yy Rum kilisesinden camiye dönüştürülmüş, saat kulesiyle meydanın sembolü. Sonra köprüden Cunda Adası'na (resmi adıyla Alibey Adası) geç — 1964'te yapılan köprüyle karadan bağlanan ada; 3 km sürücülük. Cunda'da: - Taksiyarhis Kilisesi Cunda (1873) — Adadaki eski Rum Ortodoks kilisesi, bugün restore edilmiş. - Cunda liman — taş evlerle çevrili daracık liman, balıkçı tekneleri. - Patriça Plajı — adanın batısında, temiz deniz. Sonra Şeytan Sofrası'na çık — Ayvalık merkezin 6 km güneyinde yüksek bir tepe; Ege'nin en iyi gün batımı manzaralarından biri. Tepede düz kayalık alan var, halk efsanesine göre Şeytan burada ayak bastığı için şekli bozulmuş — gerçek isim volkan jeolojisinden gelir. Akşam 17:00-18:00 arası tırmanman ideal, güneşin Midilli arkasına battığı anı kaçırma. Bu gece Cunda'da taş konak tipi pansiyonda konaklaman tavsiyem — sabah limanda bir Ayvalık tostu ile uyanmak deneyimin tamamıdır.

Vardık — bu rotanın ve aslında Batı Anadolu arkeolojisinin bir başka dev durağı. Bergama — antik adıyla Pergamon, **2014 yılında UNESCO Dünya Mirası** listesine 'çok katmanlı kültürel peyzaj' statüsüyle alındı. Tescil kent değil, bütün bir şehir coğrafyası: Akropol tepesi, Aşağı Şehir, Asklepion, Kızıl Avlu ve Roma-Bizans-Osmanlı katmanları bir arada. 1. Pergamon Akropolü (yukarı şehir) — MÖ 3. yüzyılda Attalos Hanedanı'nın başkenti. Büyük İskender'in generallerinden Lysimakhos'un hazine koruyucusu Philetairos MÖ 282'de hanedanı kurdu; oğulları ve torunları (I. Eumenes, I. Attalos, II. Eumenes, II. Attalos, III. Attalos) Pergamon'u Helenistik dünyanın en zengin kültür merkezlerinden birine çevirdi. III. Attalos MÖ 133'te krallığını vasiyetle Roma'ya bıraktı — Roma 'Asya Eyaleti' böyle doğdu. Akropol'de gördüğün yapılar: Trajanus Tapınağı (Roma dönemi, mermer sütunlu), Zeus Sunağı temeli (sunak kendi Berlin Pergamon Müzesi'ne götürülmüştür, yerinde sadece temel var), Büyük Tiyatro (10.000 kişilik, dünyanın en dik antik tiyatrosu — **70 derece eğim**), Athena Tapınağı, Kütüphane (antik dünyanın 3 büyük kütüphanesinden biri, 200.000 rulo — 'parşömen' kelimesi Pergamon'dan gelir, pergamena). Akropole teleferikle (Bergama Akropol Teleferiği) çıkılır — 4 dakika, alternatif araç ama yürüyüş çetin. 2. Asklepion — antik Pergamon'un sağlık merkezi. Tıp tanrısı Asklepios'a adanmış. Şifa kültünün merkezi, MÖ 4. yüzyılda başlamış, Roma döneminde büyümüş. Galen (MS 129-216) burada doğdu ve eğitim aldı; Roma İmparatorluğu'nun baş hekimi oldu, tıp bilimini 1500 yıl yönlendirdi — Batı tıbbı 16. yy'a kadar Galen'i takip etti. Asklepion'da gördüğün: kutsal yol (sütunlu cadde), kütüphane, tiyatro (3.500 kişilik), Telesphorus Tapınağı (yeraltı tüneline açılan tedavi odaları — 'uyku terapisi' burada uygulanırdı: hasta rüyasında tanrıyı görür, iyileşme mesajı alırdı), kutsal çeşme (mineral sulu kaynak). 3. Kızıl Avlu (Serapis Tapınağı) — aşağı şehrin merkezinde dev bir kırmızı tuğlalı yapı, MS 2. yüzyılda Mısır tanrısı Serapis'e adanmış. Tuğla boyutu Roma'nın en büyüklerindendir. Erken Hristiyan döneminde kiliseye çevrilmiş — Vahiy Kitabı'nın 7 kilisesinden biri: 'Bergama Kilisesi' (Vahiy 2:12-17). Yapının iç mekanında Serapis ve İsis heykellerinin tünellerden çıkıp ayin mucizesi yaratabildiği bir sistem olduğu düşünülür. 4. Bergama Arkeoloji Müzesi — merkezdedir. Berlin Pergamon Müzesi'ne götürülen Zeus Sunağı'nın yerine, Bergama kazılarından kalan eserler burada: Afrodit ve Hermes heykelleri, Athena başı, Mısır tanrı heykelleri, Osmanlı dönemi eserler.

Vardık — Foça. Antik adı Phokaia, Türkçe adı da buradan gelir. İyonya'nın on iki şehrinden biriydi — ve en girişimcisi. MÖ 6. yüzyılda Foçalı denizciler batıya açılıp bugünkü Fransa'nın güneyinde Massalia'yı (Marsilya) kolonist olarak kurdular — Marsilya Foça'nın kızıdır. Aynı dönemde İspanya kıyısında Emporion (bugün Empúries), İtalya'da Elea (bugün Velia, Parmenides ve Elealı Zenon'un felsefe okulunun anavatanı) gibi koloniler de Foçalılar'ın eseri. Pers işgali (MÖ 546) sırasında halkın büyük bölümü teslim olmayıp batıya göç etti — bu diaspora İyonya kolonizasyonunun en dramatik hikâyesidir. Eski Foça merkezinde görmen gerekenler: - Eski Foça Tarihi Liman — Osmanlı-Rum dokulu taş evlerle çevrili, daracık bir liman. Balıkçı tekneleri, tarihi ahşap evler. - Beşkapılar Kalesi (Dış Kale) — Bizans-Ceneviz-Osmanlı katmanlı; Foça'nın liman girişinde. - Foça Antik Kenti kalıntıları — merkezin çevresinde dağınık; antik tiyatro, şehir surları parçaları, MÖ 4. yy kayalara oyulmuş Taş Ev (Phokaia Anıt Mezarı). - Siren Kayaları — Eski Foça'nın 2 km güneyinde denize uzanan kayalıklar. Homeros Odysseia'sında Sirenlerin şarkı söyleyip denizcileri kayalara çektiği yer olarak geçer (anlatının coğrafyası yoruma açık ama Foça antik dönemden beri Siren efsanesinin lokal anavatanı sayılır). - Foça Akdeniz Foku Yaşam Alanı — Eski Foça çevresi Akdeniz foku (Monachus monachus) koruma bölgesidir. Dünya'da 700'den az kalan bu nesli tükenmekte olan türün Türkiye'deki ana yaşam alanı burası.

Vardık — yolculuğun sonu. İzmir — antik dünyanın Smyrna'sı, İyonya'nın kuzey yıldızı, Homer'in doğduğu söylenen yedi şehirden biri (diğerleri Sakız, Kolophon, Rodos, Argos, Atina, Salamis iddia eder). Binlerce yıl yaşamış, yedi büyük yıkım görmüş ve her seferinde yeniden ayağa kalkmış bir şehir. Son durakta görmen gerekenler: - Konak Meydanı — şehrin kalbi. Körfeze bakar, tramvay-vapur burada birleşir. Ortasında Saat Kulesi — 1901 yılında Sultan II. Abdülhamid'in tahta çıkışının 25. yılı için yaptırılmış; mimarı Fransız Raymond Charles Père, Levantin topluluğundan. Mağrip-Osmanlı karışımı stili ile İzmir'in sembolüdür. - Kemeraltı Çarşısı — tarihi çekirdek 16. yüzyıldan itibaren var olan bir bazar alanı. UNESCO tentative listesinde. Başpınar Hanı, Kızlarağası Hanı (1745), Hisar Camii (1592, İzmir'in en büyük Osmanlı camisi), Şadırvan Camii gibi tarihi yapılar çarşının içinde. Saatler, baharat, kumaş, zeytinyağı sabunu, deri — İzmir'in ticaret kalbi. - Kadifekale (antik Pagos) — şehrin güney tepesinde. Adı Büyük İskender'in emriyle generali Lysimakhos tarafından MÖ 4. yüzyılın sonunda bu tepede yeni Smyrna'nın kurulduğu kaleden gelir. Tepeden tüm İzmir Körfezi önünde uzanır; gün batımı burada ünlüdür. - Agora Açık Hava Müzesi — antik Smyrna'nın agorası; MS 178 depreminden sonra Marcus Aurelius döneminde yeniden yapılmıştır. Roma şehrinin merkez meydanı; sütunlar, bazilika, cellar (mahzenler). - Tarihi Asansör — 1907'de Karataş mahallesinde, bir Yahudi tüccar Nesim Levi tarafından üst ve alt mahalleleri birleştirmek için yapılmış; 51 metrelik kayadaki asansör bugün ücretsiz çalışır, tepede İzmir Körfez manzarası. - Ahmet Adnan Saygun Sanat Merkezi — çağdaş sanat ve konser için Türkiye'nin önde gelen salonu; programa göre konser/tiyatro. Yöresel klasikler: sabah gevrek (İzmir simidi — ince, çıtır, susamlı), boyoz (Sefarad Yahudi mutfağından, katmer hamur işi), kumru (Çeşme'nin klasiği ama İzmir'de yaygın, tulum peynir + sucuk + domates). Akşam İzmir köfte ve tarhana çorbası.