Kars → Iğdır

Ani'ye yaklaşırken yol dümdüz uzanır ve hiçbir şey görmezsin; sonra aniden dört kilometrelik bir sur önünde durursun. Rüzgâr burada kesiksizdir — duvarların üstünden ne kadar yüksek olursa olsun atlar. İçeride sesler değişir; kuş sesleri arasında bir çan çınlaması varmış gibi hissedersin — belki öyledir, belki Aras Vadisi'nin akustiği öyle yapar. Katedral'in kubbesiz tavanından gökyüzünü izlemek başlı başına bir şiirdir; çökmüş taş, 1319 depreminin izini taşır ve hiçbir restorasyon o kırığı kapatmamıştır — bu bilinçli bir koruma kararı.

Kağızman'a inince vadi birden genişler; Aşağı Dağ (3.274 m) güneyde mavi bir duvar gibi durur, Aras Nehri ise sessizce akar — baktığında öte yakası Ermenistan'dır. Buranın balı müstesnadır; Kafkas arısının ürettiği, çiçek kokuları birbirine karışmış, ağır tatlı bir bal. Kasabada birkaç köy evi önünde büyük cam kavanozu görürsen dur — pazara gitmeye gerek yok, doğrudan üreticiden alırsın. Bob Dylan'ın büyükbüyükannesi bu vadinin bir köyünden Amerika'ya göç etmiştir — tarihin ne tuhaf kıvrımlar çizdiğine bir örnek.

Tuzluca'ya girerken yol kenarında beyaz kayalıklar görünür; bunlar defalarca erinmiş, kristalleşmiş, yeniden donmuş tuz oluşumlarıdır ve ışıkta kıvılcım gibi parlarlar. Kasabanın adı "tuz" kökenlidir; Orta Doğu'nun en eski tuz ticaret güzergâhlarından birinin üzerindedir. Burada büyük bir zaman harcamak şart değil; ama araba yavaşlat, tuz kayalıklarına bak ve bu kristallerin Nuh tufanından önce bile burada olduğunu hayal et.

Yolun kıvrıldığı noktada araba birden düzlüğe çıkar ve gökyüzü ikiye katlanmış gibi hissettiren o açılma anı olur. Büyük Ağrı öylesine büyüktür ki gerçek sanmakta zorlanırsın; yanındaki Küçük Ağrı'yı gördüğünde de bu "küçük" dağın kendi başına 3.896 metre olduğunu hatırlarsın. Burada dur. Karşından geçen arabalara aldırma, telefonunu çıkar ya da çıkarma ama dur; bu manzara ekran için değil gözler içindir.

Iğdır, Türkiye'nin hem en güneydoğu köşesi hem de en sıcak platosu; Ermenistan, Nahçıvan ve İran üç taraftan çevreler. Kayısı mevsiminde (Temmuz-Ağustos) şehre giren herkes sarı bir tatlı kokuya girer; yüzlerce yıldır bu ovaları süsleyen ağaçların ürünü pazara, çatı kurutmalarına, cam kavanozlara dönüşür. Akşam güneş batarken Ağrı Dağı turuncu ve pembe katmanlarla parlar; bu ışık şehrin her penceresine yansır ve sen bunu Türkiye'de başka hiçbir yerden göremezsin.