Bursa

Bursa, Türkiye'nin Marmara Bölgesi'nin güney kanadında, Osmanlı Devleti'nin ilk başkenti (1326-1402), Cumhuriyetin 4. büyük şehri ve dünyanın 1.500'den az UNESCO Dünya Mirası alanından birine sahip Türkiye'nin 19 mirasından biri (2014). 10.891 km² yüzölçümü ve yaklaşık 3.2 milyon nüfusu; şehir merkezi 100-150 m rakımda Marmara Denizi'ne 30 km, Uludağ'ın eteklerinde Bizans temelli bir ova kentidir. Komşu illeri Balıkesir (güney), Kocaeli (kuzey-doğu), Sakarya (doğu), Bilecik (doğu), Kütahya (güney) ve Yalova (kuzey); İstanbul'a feribotla 2 saat (Yenikapı-Mudanya), karayolla 240 km.

UNESCO 2014 Dünya Mirası Bursa ve Cumalıkızık. "Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu" başlıklı tematik miras; 8 alan dahil: Hanlar Bölgesi, Tophane (Osman Gazi ve Orhan Gazi türbeleri), Orhan Gazi Külliyesi, Hüdavendigar (Murad I) Külliyesi, Yıldırım Külliyesi, Yeşil (Çelebi Mehmet) Külliyesi, Muradiye (Murad II) Külliyesi ve Cumalıkızık Köyü. Beş külliye, beş Osmanlı sultanının imza yapıları; Anadolu Türk-İslam mimarisinin Bursa üslubu" Edirne ve İstanbul'a örnek oldu.

Bursa Ulu Camii (1399, Yıldırım Bayezid) Anadolu'nun en görkemli erken Osmanlı camilerindendir. 20 kubbeli, 12 ayaklı, kesme taş; iç mekanda 192 hat levhası — Türkiye'nin en zengin İslam hat sergisi. Şadırvanı kubbe altında, ortada — bu özelliğiyle nadir bir tasarım. Ulu Camii Bursa'nın "kalbi" sayılır; yan başında Hanlar Bölgesi başlar.

Yeşil Camii ve Yeşil Türbe (1419-1421, Çelebi Mehmet). Bursa Yeşil mahallesinde, Çelebi Mehmet'in baş yapıtı; iç mekan çinilerle kaplı, üst mahfilde Sultan'ın özel ibadet mekanı. Yeşil Türbe Çelebi Mehmet'in mezarıdır; dış cephesinde mavi-yeşil İznik öncesi çini mozaikler; iç mekan duvarlarında devasa çini panolar — Türk çini sanatının erken ve en görkemli örneği. Bursa'nın simgesi.

Cumalıkızık Köyü 700 yıllık Osmanlı köy mimarisi. Yıldırım ilçesi, Uludağ eteklerinde; 14. yüzyılda Orhan Gazi vakfı olarak kurulmuş, bugün hâlâ 270 ahşap-kerpiç-taş ev ayakta. 2014'te UNESCO Dünya Mirası olan tek köy; boyalı pencere kapakları, dar taş sokaklar, sebzeli evler. "Diriliş Ertuğrul" dizisinin de çekildiği yer; yöresel kahvaltı (cantık böreği, ahududu reçeli).

Tophane Bursa Kalesi ve Osman/Orhan Gazi Türbeleri. Bizans çağında Prusa olarak bilinen şehir kalesi; 1326'da Orhan Gazi Bursa'yı fethetti, kale Osmanlı'nın ilk başkent merkezine dönüştü. Osman Gazi (1281-1326) ve Orhan Gazi (1326-1362) Türbeleri Tophane'de yan yana; Osmanlı hanedanının ilk iki sultanının mezarları. Tophane terasından Bursa ovası ve Uludağ silüetine paranomik bakış.

Koza Han (1490, II. Bayezid) Osmanlı ipek ticaretinin merkezi. İpek böceği kozalarının alınıp satıldığı tarihi han; iki katlı kemerli avlu, ortada şadırvanlı küçük bir cami. Bugün hâlâ ipek-eşarp satıcılarıyla canlı; Hanlar Bölgesi'nin yıldızı, UNESCO mirasının parçası. Emir Han, Pirinç Han, Geyve Han çevresinde; Bursa çarşı dokusunun 600 yıllık hafızası.

Muradiye Külliyesi (1426, II. Murad) Osmanlı şehzadelerinin yattığı külliye. Cami, medrese, hamam ve 12 türbeye ev sahipliği yapar; Sultan II. Murad, Cem Sultan, Şehzade Mustafa, Şehzade Mahmud ve Şehzade Ahmed buradadır. Çini, ahşap, kalemişi süslemelerin müzesi gibi külliye.

Uludağ Milli Parkı (1961, Türkiye'nin ikinci en eski milli parkı). 2.543 m zirvesi; Bursa şehir merkezinden teleferikle (Burulaş Teleferik 8.2 km — dünyanın en uzun teleferiklerinden) çıkış. Aralık-mart kayak sezonu; yaz aylarında dağ yürüyüşü, fotoğrafçılık, Aladağ alpin çiçekleri. Bizans çağında "Olimposlu rahiplerin dağı", bugün İstanbul-Ankara hattının ana kayak adresi.

İznik (Nicaea) — Hristiyanlığın doktriner doğum şehri. Bursa'nın doğu ilçesi; MS 325 Birinci Nicaea Konsili'nin yapıldığı yer (Hristiyanlığın "tek tanrılı" doktrininin oluştuğu İznik İnanç Bildirisi). MS 787 İkinci Nicaea Konsili (ikon krizinin çözüldüğü). İznik Antik Tiyatrosu (Roma 1. yy), İznik Surları (Bizans 4.-13. yy, halen ayakta), Lefke Kapısı, İstanbul Kapısı. İznik Ayasofya'sı (4. yy Bizans, 1331 Orhan Gazi tarafından camiye çevrilen); Bizans freskleri kısmen ayakta. İznik Çinisi 15.-17. yy dünya çapında ünlü; Topkapı Sarayı, Süleymaniye, Sultanahmet'te kullanılan. İznik UNESCO Tentative.

İskender Kebabı 1867'de Bursa'da icat edildi. Coğrafi İşaret. İskender Efendi (Hacı İskenderoğlu Mehmet Efendi) tarafından bulundu; döner etin yağlı tereyağı, domates ve yoğurtla servis edilen versiyon. Bursa'nın damak imzası, Türkiye'nin uluslararası bilinen yemeği.

Diğer Coğrafi İşaretler: Bursa Şeftalisi, Bursa Kestane Şekeri, İnegöl Köfte, Mihaliç Peyniri (Karacabey), İznik Çinisi, Bursa İpekçiliği, Cantık (Cumalıkızık böreği), Bursa Tahini.

Diğer önemli noktalar: İrgandı Köprüsü (1442) — dünyada üzerinde dükkanı olan az sayıdaki tarihi köprüden biri (Floransa Vecchio benzeri); Mudanya — 11 Ekim 1922 Mudanya Mütarekesi'nin imzalandığı liman; Gemlik Körfezi, Karacabey Longozu (sığla orman), İnegöl Oylat Mağarası, Mustafakemalpaşa Suuçtu Şelalesi.

Tarihsel katmanlar: Bitinya Krallığı (MÖ 297-MÖ 74) — Prusias I MÖ 202'de Prusa'yı kurdu → Roma Bitinya eyaleti → Bizans (4.-13. yy), 325 Nicaea Konsili, 787 İkinci Nicaea → 1326 Orhan Gazi Bursa fethi — Osmanlı'nın ilk başkenti → Osmanlı altın çağı (1326-1402) → 1402 Timur Bursa'yı yağmaladı → II. Murad ve Çelebi Mehmet onarımları (1402-1453) → Klasik Osmanlı (1453-1923) → 1855 Bursa Depremi (büyük yıkım) → 1922 Mudanya Mütarekesi → 1923 Cumhuriyet → 1961 Uludağ Milli Parkı, 2014 UNESCO Dünya Mirası.

Sonuç olarak Bursa'ya gelen gezgin dört yolculuğu birleştirir: bir UNESCO Osmanlı'nın doğuşu pelegrinajı (5 sultan külliyesi + Hanlar Bölgesi + Cumalıkızık + Tophane), bir antik kent ve Hristiyanlık doktrini izi (İznik UNESCO Tentative + Roma Tiyatrosu + Bizans surları + 325 Nicaea Konsili Ayasofya'sı), bir dağ ve doğa kaçışı (Uludağ kayak + alpin yürüyüş + Karacabey longoz + Oylat mağarası), ve bir damak ve zanaat şehrinin keşfi (İskender Kebabı + Bursa şeftalisi + İznik çinisi + ipekçilik + kestane şekeri). Bursa'yı sevenler, Türkiye'nin en yoğun katmanlı şehirlerinden birini fark edenlerdir; bir hafta sonu yetmez, beş gün ölçüdür, bir hafta lükstür.