Amasya → Samsun

Havza'ya vardık. Küçük bir Anadolu kasabası — ilk bakışta sıradan görünür, ama durduğun toprakta bir milli hafıza var. 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkan Mustafa Kemal Paşa, 25 Mayıs'ta Havza'ya geldi ve 12 Haziran'a kadar tam 18 gün burada kaldı. Bu 18 gün çok önemli: Samsun'daki Rum-Pontus olayları dolayısıyla İngilizler sürekli tedirgin, Atatürk Samsun'dan uzaklaşıp Havza'nın iç kesiminde daha rahat hareket edebildi. Havza Genelgesi (28-30 Mayıs 1919) buradan yayımlandı — yurdun her yerinde milli mitingler düzenlenmesini isteyen tarihi çağrı. Yani Kuvayı Milliye'nin sesi tam olarak burada yükseldi, Amasya Genelgesi'nden bile önce. Havza'nın bir diğer yönü: tarihi kaplıcaları. Roma döneminden beri kullanılıyor, Atatürk de burada kalırken kaplıcaya girmiş. Kasabanın içindeki Atatürk Anıtı ve Anıt Park bu hafızayı bugün de taşıyor. 45 dakika-1 saat yeter, sonra yola devam.

Karşında Türkiye'nin en verimli tarım ovalarından biri: Çarşamba Ovası. Yeşilırmak bu ovada Karadeniz'e döküldüğü için toprak kat kat zenginleşmiş, iklim de ılıman — ve sonuç, yılda iki ürün alınabilen bir delta. Ana ürünler pirinç, mısır, ayçiçeği, domates, taze fasulye. İlkbahar ve yaz başında pirinç tarlaları suyla kaplı olduğunda manzara Asya'nın herhangi bir pirinç bölgesini hatırlatır, sonbaharda ayçiçekleri sarıya boyar ovayı. Yolun iki yanı tarla — 20-30 dakika sana yetecektir, bir noktada durup fotoğraf çek. Yeşilırmak'ın deltaya karıştığı noktayı görmek istersen Çarşamba ilçesinden kuzeye doğru kısa bir sapma yapabilirsin.

Sapmayı seçtin — ve bu iyi bir karar. Burası Kızılırmak Deltası — Türkiye'nin en büyük ve en önemli sulak alanlarından, 1998'den beri Ramsar Sözleşmesi altında uluslararası koruma altında. 56.000 hektarlık alanda Balık Gölleri (Karaboğaz, Liman, Uzungöl, Hayırlı, Çernek), geniş sazlıklar, kumullar ve Kızılırmak'ın deniz ile tuzlu-tatlı su karışımı yaptığı eşsiz ekosistem. Burada 360'tan fazla kuş türü kayıt altına alınmış — Türkiye'deki kuş türlerinin yaklaşık %80'i. İlkbahar ve sonbaharda göç dönemlerinde on binlerce su kuşu konaklar, flamingo sürüleri, pelikanlar, karabataklar. Gözlem kulesi, bisiklet parkuru ve Boğaz Kesen Köprü (Kızılırmak üzerinde tarihi taş köprü, 18. yüzyıl) bölgenin öne çıkan noktaları. Bafra merkezi antik Amisos Bölgesi'nin batı kolunda yer alırdı — Pontus krallarının önemli limanlarından biri, adı Amasia değil, Amisos'tu (Samsun'un antik hali).

Vardık — yolculuğun ve bir milletin yeniden doğuşunun sembol şehri. Samsun'un ilk ziyaret edeceğin yer başka bir şey olamaz: Bandırma Vapuru Müzesi. 19 Mayıs 1919'da Mustafa Kemal Paşa'yı İstanbul'dan Samsun limanına getiren gemi. Orijinal gemi artık yok — 1920'lerde hurdaya çıkarıldı — ama birebir ölçüde yeniden inşa edilmiş bir replika bugün kıyıda müze olarak hizmet veriyor. Güverteye çıkarsın, kaptan köşküne girersin, aşağıdaki kamarada Atatürk'ün ve heyetinin (Mirliva Kâzım Dirik, Yarbay Refet vb.) balmumu heykelleri seni karşılar. Müze gemiyi 18 Mayıs gecesi İstanbul'dan kalkmış, 19 Mayıs sabahı Samsun limanına yanaşmış halde anlatır. Ziyaret çok ağırbaşlı; ses kısık tut, saygıyla yürü. Sonra Onur Anıtı — Atatürk'ün at üstünde heykeli, 1931'de Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel'in eseri, 19 Mayıs'ın ana anıtı. Atakum sahilinde, alçak bir tepe üzerinde. Bir başka ana durak Amisos Tepesi — antik Pontus kenti Amisos'un kalıntıları, teleferikle çıkılır; tepeden Samsun limanı avucunun içinde. Samsun Arkeoloji Müzesi, Atatürk Müzesi (Atatürk'ün 1919'da Samsun'da kaldığı Mıntıka Palas), Samsun Büyük Cami, 19 Mayıs Stadyumu (şehrin 19 Mayıs hafızasının somut yüzü) diğer öne çıkan noktalar. Sahil boyunca uzun bir yürüyüş — akşam gün batımı için palmiyeli promenad harika.