Amasya → Tokat

Turhal'a vardık. Küçük bir ilçe bu, ama iki yönü değerli. Birincisi: şehrin tepesindeki Turhal Kalesi — Pontus-Bizans-Selçuklu katmanlı bir tepe kalesi. Yürüyerek çıkış zorlu ama tepeden Yeşilırmak vadisi tüm güzelliğiyle açılır. İkincisi: 5 kilometre kuzeydoğudaki Komana Pontika antik kenti kalıntıları. Strabon'un bahsettiği, Ma Tanrıçası'na adanmış büyük bir antik tapınak şehri buradaydı — Pontus Krallığı'nın dini başkentlerinden. Bugün kalan kısım mütevazı, ama toprağın altında arkeolog ekiplerinin son yıllarda çıkardıkları kalıntılar var; zamanında 6000 rahibesi olduğu kaydedilen büyük bir tapınak kompleksi. Bir de Türkiye Şeker Fabrikası — 1934'te kurulmuş, Cumhuriyet'in erken sanayi hamlesinin simge yapılarından, Türkiye'nin ilk dört şeker fabrikasından biri.

Vardık — yolculuğun kalbi. Tokat, Anadolu'nun en katmanlı şehirlerinden biri: önce Danişmendliler (1071-1174, Anadolu'nun Malazgirt sonrası ilk Türk beyliklerinden), sonra Selçuklular, sonra 1392'de Osmanlı, arada İlhanlı ve Eretnaoğulları. Tarihçiler bu şehre 'küçük İstanbul' der — bir adım atınca 900 yıllık bir yapıya çarpıyorsun. Önce yukarıdan başla: Tokat Kalesi'ne çık. Pontuslulardan beri ayakta, son zamanlarda restore edildi, kale odalarında Osmanlı Şehzadesi Cem Sultan'ın 1481'de kardeşi II. Bayezid'e karşı kaybettiği taht mücadelesi sırasında kısa bir süre kaldığı rivayet edilen bir hücre de var. Sonra aşağıya in: Gök Medrese — 1270 Selçuklu eseri, muhteşem çinili taçkapısıyla, bugün Tokat Müzesi olarak hizmet veriyor. İçinde Anadolu Selçuklu çinileri, Tokat mumyaları, yerel arkeoloji koleksiyonu. Ali Paşa Camii (1573, Mimar Sinan ekolünden), Hatuniye Camii (1485, II. Bayezid'in annesi Gülbahar Hatun adına), Taşhan (17. yy kervansaray, bugün restore edilmiş çarşı). Sulusokak'ta yürü — 18-19. yüzyıl Osmanlı evleri iki yanında, Latifoğlu Konağı bu sokakta, müze olarak açık. Tokat kebabı ve Bez sucuk yöresel klasikler — yerel esnafa sorarak denemeni öneririm.

Tokat'ın kalbinde küçük bir meydanda durduk. Karşında Gazi Osman Paşa Anıtı var. Bu şehir onu doğurdu — 1832 Tokat doğumlu. Tarihçiler çoğu zaman onu sadece Plevne Müdafaası'nın kahramanı olarak anar; ama Plevne, Osmanlı-Rus Savaşı'nın (93 Harbi, 1877-78) en trajik ama en onurlu sayfasıydı. 145 gün boyunca, sayıca üstün Rus ve Romen kuvvetlerine karşı Plevne kalesini savunan Gazi Osman Paşa, savaşı kazanamadı — ama Avrupa basınının bile 'Aslan' diye andığı bir direniş efsanesi bıraktı. Esir düştüğünde Rus Çarı II. Aleksandr kılıcını kendisine geri verdi — askeri tarihte nadir bir saygı nişanesi. Tokat halkı her 10 Aralık'ta (Plevne'nin düştüğü gün) bu anıtta anma töreni yapar. Yarım saat dur, Osmanlı marşı 'Plevne Marşı'nı zihninde dinle — 'Tuna Nehri akmam diyor' ile başlar. Bu anıt sadece bir heykel değil; bu rotanın insani vicdanı.

Vardık — bonus yolculuk. Niksar, pek çok kişinin adını bile duymadığı bir ilçe ama tarihsel öneminde şaşırtıcı bir şehir. Burası Danişmendli Beyliği'nin başkentiydi (1071-1178 arası) — Malazgirt'ten sonra Anadolu'da kurulan ilk Türk beyliklerinden biri. Önce şehre tepeden bakan Niksar Kalesi'ne çık; Pontus-Bizans-Danişmendli-Selçuklu katmanlı bir kale. Sonra şehre in ve Yağıbasan Medresesi'ni gör. Tarih 1157 — yani Selçuklu Sultanı II. Kılıç Arslan'ın taht kavgalarından önce. Danişmendli emiri Nizameddin Yağıbasan tarafından yaptırılmış. Bu Anadolu'da yapılmış bilinen en eski medreselerden biridir — Türk mimarlık tarihinde özel bir yeri var. Sonra Niksar Ulu Camii'ni gör — 1145 tarihli Danişmendli eseri, minber işçiliği etkileyici. Son olarak Çöreğibüyük Tekkesi — Anadolu'nun erken Türk tasavvuf kültürünün izi. Niksar ceviziyle meşhurdur; yerel çarşıda Niksar cevizi birkaç yerde satılır.