Giresun → İstanbul

Ordu'ya girer girmez bir an dur; çünkü ayağını bastığın bu liman tarihte iki bin yıllık bir an taşıyor. Antik adı Kotyora, MÖ 8. yüzyılda Miletos'tan gelen Yunan kolonistler kurmuş; ama buranın asıl unutulmaz anı MÖ 401'de yaşanmış. Ksenofon komutasındaki on bin Yunan paralı askeri, Pontus dağlarını aşıp aylarca yürüdükten sonra Kotyora limanına ulaşmış; Anabasis eserinde bu sahili kurtarıcı liman olarak yazmış. Ben her bu rotayı yaptığımda Boztepe'ye çıkmaya bir an kaçırmam — 2012'de açılan teleferik seni sahilden tepeye sadece 6.5 dakikada çıkarıyor; tepedeki gözlem terasından deniz, şehir ve hava açıksa Giresun silueti hâlâ görünür. Bu rotada Ordu'da uzun zaman geçirme — bir buçuk saat yeter, çünkü akşamı Samsun'da bitirmen lazım. Boztepe'ye hızlı bir teleferik turu, sahil promenadında kısa bir yürüyüş, sonra yola.

Birinci günün finalindeyiz: Samsun, Karadeniz'in en kalabalık şehri, ve daha da önemlisi modern Türkiye'nin doğum yeri. 19 Mayıs 1919 sabahı, Mustafa Kemal Atatürk ve 52 kişilik askeri heyeti, Bandırma adlı 282 tonluk vapurla İstanbul'dan yola çıkıp Samsun Limanı'na yanaştı. Bu olay Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecinin başlangıcı kabul edilir. Aracını Bandırma Vapuru Müzesi'nin önündeki otoparka bırak; vapurun birebir replikası — orijinali yıllar içinde söküldü, bugünkü yapı 2003'te halka açıldı — denize bakan parkın üstünde sergileniyor. İçeri gir, güverteyi gez, Atatürk'ün kullandığı kabin replikalarını ve dönem fotoğraflarını gör. Hemen yakındaki 19 Mayıs Atatürk Anıtı atın üstünde, kollarını ileri uzatmış; bakışı kıyıdan ufka. Ben her bu rotayı yaptığımda Bandırma Vapuru'nun güvertesinde durup o sabahın sisini hayal ederim — Atatürk ve elli iki yol arkadaşı tam buradan karaya ayak basmıştı. Akşam yemeğini Samsun'da rahat bir konaklama ile bitir, ertesi gün Sinop'a yola çıkacaksın.

Sinop'a girer girmez fark edeceksin: ortam başka. Şehir bir yarımadanın üstüne kurulmuş, üç tarafı deniz; Karadeniz'in en kuzey burnu, ve bin yıllar boyunca stratejik bir liman. Antik adı Sinope; MÖ 7. yüzyılda Miletos'tan gelen Yunan kolonistler kurmuş, sonra Pontus krallığının başkenti olmuş. Bu kasabanın iki büyük tarihi figürü var: Sinopelu Diogenes (yaklaşık MÖ 412-323) — fıçı içinde yaşayan, İskender'e "gölgemden çekil" diyen Kinik filozof; ve Mithridates VI Eupator (MÖ 135-63) — Roma'ya karşı uzun savaşları veren Pontus kralı. Aracını şehir merkezine bırak, Sinop Kalesi'ne yürü; Bizans dönemine atfedilen surlar, sonra Selçuklu ve Osmanlı tarafından genişletilmiş, deniz tarafına bakan burçlar hâlâ ayakta. Sonra Sinop Cezaevi Müzesi'ne gir — 1887'de inşa edilmiş, 1997'de cezaevi olarak kapanmış, içinde Sabahattin Ali, Refik Halit Karay gibi yazarların yattığı hücreler bugün gezilebilir, Türkiye'nin yakın tarihinden bir kesit veriyor. Ben her bu rotayı yaptığımda Sinop'ta en az iki saat geçiririm — şehir küçük ama hikayesi büyük.

Amasra'ya girer girmez göreceksin: bu sıradan bir sahil kasabası değil. Şehir bir yarımadanın üstüne kurulmuş, üç tarafı deniz; tarihi merkez Bizans surlarının içinde, dar arnavut taşı sokaklar, taş evler, balıkçı tekneleri kıyıya çekilmiş. Antik adı Sesamus; Pers prensesi Amastris (yaklaşık MÖ 340-284) tarafından MÖ 4. yüzyılda yeniden kurulup ona ithafen Amastris adını almış. Bizans, Cenevizliler (1261'den sonra), Trabzon Rum İmparatorluğu ve sonunda 1460'da Mehmed II zamanında Osmanlı egemenliğine geçmiş. Aracını sahil yolundaki belediye otoparkına bırak, yarımadaya yürüyerek geç — Bizans surları ve Amasra Kalesi seni karşılayacak. Tarihi köprüden geçip iç limanın etrafında dolaş; ben her bu rotayı yaptığımda burada en az iki saat geçiririm. Amasra'da bu gece konaklayacaksın — sahile yakın küçük pansiyonlar mevcut, akşam yemeği için balık klasiktir; Amasra simiti de yöresel bir tatlı ürünüdür. Sabah akşam ışığı yarımadayı altın renge boyar; Boztepe Seyir Tepesi'ne çık, oradan tüm yarımadaya bak.

Safranbolu'ya girer girmez zamanın durduğunu hissedeceksin. Şehrin tarihi merkezi 1994'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı; 1008 tescilli tarihi yapı, çoğu 17-19. yüzyıllar Osmanlı dönemi ahşap konakları, dar arnavut taşı sokaklar, kapalı çarşılar. İsmini bölgede yetişen safran bitkisinden alıyor; tarih boyunca Anadolu'nun en önemli safran üretim merkeziydi, hâlâ dünyanın en pahalı baharatı burada yetiştiriliyor. Aracını Çarşı Mahallesi çevresindeki belediye otoparkına bırak — tarihi merkeze araç giremez, dar sokaklar ve trafik yok. Yürüyerek Cinci Han ve Cinci Hamamı'nın etrafında dolaş, Köprülü Mehmet Paşa Camii'ni gez, Kaymakamlar Müze Evi'ne gir — bir Osmanlı evinin iç dokusunu gör, üç katlı, ahşap işçilikli, selamlık-haremlik ayrımıyla. Ben her bu rotayı yaptığımda Safranbolu'da en az üç saat geçiririm; çünkü buranın hediyesi tek bir bina değil, tüm bir şehrin atmosferi. Bir bardak demli Türk kahvesi veya safranlı lokum ile bir kafe terasında otur; yamaçtaki evlere bak, sokaklardan geçen sesleri dinle.

Bolu'ya girer girmez fark edeceksin: hava değişti. Burası Türkiye'nin çam ormanları başkenti — etrafında Köroğlu Dağları, Bolu Dağı, Abant Gölü, Yedigöller; Karadeniz iç bölgelerinin en yeşil noktası. Şehrin antik adı Bithynion, sonra Roma döneminde Claudiopolis; ama buranın asıl tarihi figürü Antinous (yaklaşık MS 111-130) — Roma imparatoru Hadrian'ın sevgilisi, Bithynion'da doğmuş, Mısır seferinde Nil'de öldükten sonra Hadrian onu tanrı ilan etmiş ve adına bir kült başlatmıştı. Ben her bu rotayı yaptığımda Bolu'da kısa bir mola veririm — bir bardak çay, biraz ormanlık hava, sonra yola devam. Abant Gölü Bolu'nun 35 km güneyinde; eğer ekstra bir günün varsa harika bir yan gezi olur ama bu rotada vakit dar. Kalan rota İstanbul'a — son 170 kilometre, üç saatlik sürüş. Sabah Sapanca üzerinden hızla geçeceksin.

Sapanca'ya girer girmez ortam değişti — Bolu'nun yoğun çam ormanları geride, şimdi geniş bir gölün kıyısındasın. Sapanca Gölü, 48 kilometre kare yüzey alanı ile Marmara Bölgesi'nin önemli tatlı su göllerinden, ve İzmit-Adapazarı havzasının ortasında bir vaha. İlçe merkezi göl kıyısında küçük bir kasaba; çayhaneler, balıkçı tezgahları, sahil promenadı. Burada kısa bir mola ver — yarım saat yeter. Aracını çek, göl kıyısına in, bir bardak çay iç. Ben her bu rotayı yaptığımda Sapanca'yı bir nefes alma noktası olarak severim; çünkü burası İstanbul öncesi son sessizlik. Yarım saat sonra TEM otoyolundasın, trafik artıyor, kalabalık başlıyor.

Vardık. Dört gün önce Giresun'un sahilindeydik, şu an İstanbul'un tarihi yarımadasının kalbindeyiz. Sultanahmet meydanına çık, gözünü çevir; sağında Ayasofya, solunda Sultanahmet Camii, ikisinin arasında binlerce yıllık bir imparatorluk nefes alıyor. Önce Ayasofya'ya yürü — 537'de Bizans imparatoru Justinianus tarafından inşa edildi, 916 yıl boyunca Doğu Roma'nın baş kilisesiydi; 1453'te Fatih Sultan Mehmed'in fethinden sonra camiye dönüştürüldü, 1934'te Atatürk tarafından müzeye alındı, 2020'de yeniden cami olarak ibadete açıldı. Mimari boyutları muhteşem — kubbenin çapı 31 metre, yüksekliği 55 metre, taşıyıcı sistemi bin beş yüz yıldır ayakta. Sonra Sultanahmet Camii'ne yürü — 1609-1616 arasında I. Ahmed için Mimar Sedefkar Mehmed Ağa tarafından yapıldı; altı minaresi ile o dönem dünyada eşi yoktu, iç çinileri mavi tonları ile "Mavi Cami" olarak da anılıyor. İki yapının arasındaki o boşlukta dur, bir an sessizliği dinle. Akşamı Galata Kulesi'nin tepesinden bitir — 1348'de Cenevizliler tarafından inşa edildi, 67 metre yüksekliğinde; tepeden Boğaz, Haliç, ve iki kıta birden görünür. Bu rotada dört günlük bir Karadeniz hikayesi yürüdük; finali bundan daha güzel olamazdı.