Giresun → Samsun

Ordu'ya girer girmez bir an dur, çünkü ayağını bastığın bu liman tarihte iki bin yıllık bir an taşıyor. Antik adı Kotyora, MÖ 8. yüzyılda Miletos'tan gelen Yunan kolonistler kurmuş; ama buranın asıl unutulmaz anı MÖ 401'de yaşanmış. Ksenofon komutasındaki on bin Yunan paralı askeri, Pontus dağlarını aşıp aylarca yürüdükten sonra tam burada denize ulaşmış; Anabasis eserinde Kotyora'yı kurtarıcı liman olarak yazmış. Sen şu an o limanın kıyısındasın, üstelik tek bir günde Giresun Adası'nın Amazon hikayesinden Kotyora'nın Yunan paralı askerlerine geçmiş oldun. Modern Ordu'nun ikonu Boztepe; 2012'de açılan teleferik seni sahilden tepeye 6.5 dakikada çıkarıyor, ben her geldiğimde teleferik biletini önceden alıp yukarıda en az bir saat geçiririm. Tepedeki gözlem terasından deniz, şehir ve hava açıksa Giresun'un silueti — sabah çıktığın yerin işareti — hâlâ görünür. Aşağı indiğinde bir saat de Atatürk Köşkü'ne ayır, 1932'de Atatürk'e bağışlanmış küçük beyaz bir villa, bahçesinden Karadeniz panoraması; içeride 1930'ların Türkiye'sinden eşyalar seni bekliyor.

Fatsa'ya girer girmez göreceksin: ilçe sahil boyunca uzun ve geniş bir promenadla uzanıyor, Karadeniz'in en derli toplu kıyı düzenlerinden biri. Aracını meydan çevresine bırak, kıyıya in; sahil parkında bir oturma molası ver. Burada gözüne çarpacak ilk şey eski su değirmeni — sahile yakın bir yapı, restore edilmiş, görsel olarak fotoğraf kıymetli. Hemen yanında Sahil Camii var; denizin sesini duyabileceğin bir cami, Karadeniz'in az sayıdaki kıyı camilerinden. Fatsa Karadeniz tarihinde siyasi mücadelelerle de anılan bir yer; 1980 öncesi dönemde yerel halkın katılımıyla kurulan dayanışma örgütleri, Türkiye'nin sosyo-politik tarihinin renkli sayfalarından birini oluşturmuş. Bugün şehir bu hikayelerin üzerinden geçti, ama yerel halkla konuştuğunda eski büyük amcalardan hâlâ duyabilirsin. Ben her geldiğimde sahil kafelerinden birinde otururum, balıkçı teknelerinin gidişini izlerim, çay içerim — bu rotanın orta noktası, biraz dinlenmek için ideal. Saat denk gelirse balık ekmek alabilirsin, paketleyip Ünye'ye götürebilirsin; ama buradan ayrılmadan önce Cıngırt Kayalığı denen sahil burnuna doğru bir gözlem at, hava açıksa fotoğrafı için kıymetli.

Ünye seni karşılarken iki ana ekseni var: uzun sahil hattı ve dağ yamacındaki Bizans kalesi. Önce sahile in; Karadeniz'in en sevilen yazlık ilçelerinden biri, çünkü kıyı uzun, yumuşak, plajları yürünebilir ve ilçe boyunca sahil promenadı kesintisiz uzanıyor. Aracını sahil yolundaki belediye otoparkına bırak, bir bardak çayla denizin kenarında otur — bu rotanın gece konaklamasını burada vermeni öneriyorum, çünkü Ünye akşam ışığında başka bir yerdir. Ünye Kalesi'ne çıkmak için sabah ya da akşam erken saatleri tercih et; şehir merkezinin güneydoğusunda dik bir yamaca kurulmuş, Bizans dönemine atfediliyor, ama yapı katmanları daha eski Pontus dönemine kadar gidiyor olabilir. Tepeye çıkış patika ile yaklaşık yarım saat; tepedeki manzara senin emeğine değiyor — denize doğru uzayan bütün Ünye sahili ayağının altında. Eğer akşam günbatımına denk getirirsen güneşin denize batışını buradan izleyebilirsin, Karadeniz'in az sayıdaki batı bakışı olan kıyılarından. Akşam yemeği için ilçe merkezindeki yöresel lokantalardan birinde Karadeniz hamsisi mevsimine denk gelirsen tat — ekim-mart arası hamsi günü, taze pilavla servis ediliyor.

Terme'ye girer girmez bir an dur, çünkü buranın hikayesi seni biraz şaşırtacak. Antik Yunan kaynaklarında Strabon, Apollonios Rhodios ve Plutarkhos, Amazonların efsanevi başkenti Themiscyra'nın tam bu bölgede, Thermodon Çayı (bugünkü Terme Çayı) kıyısında olduğunu yazmışlar. Yani sabah Giresun'da Amazonların Aretias adasını gördün, akşam onların başkentinin rivayetli yerindesin — bu rotanın kapalı bir mitolojik döngüsü burada tamamlanıyor. Tarihsel olarak Themiscyra'nın kesin yeri saptanmadı, arkeolojik kanıtlar tartışmalı; ama antik kaynakların bu kıyıya işaret etmesi, ve Terme isminin Thermodon'dan geldiği fikri bugün hâlâ kabul görüyor. Bunun yanında Terme'nin asıl bugünkü güzelliği Yeşilırmak deltası — Karadeniz'in en geniş tatlı su delta sistemlerinden biri, kuş gözlemciliği için Türkiye'nin önemli noktalarından. Aracını ilçe merkezine bırakıp deltaya doğru on beş dakikalık bir araba gezisi yap; sulak alanın ortasındaki gözlem kuleleri pelikan, leylek ve karabataklar için ideal. Ben her geldiğimde aynı şeyi söylerim: Terme tarih olarak rivayet, doğa olarak gerçek.

Vardık. Sabah Giresun'da Amazonların Aretias'ı ile başlamıştık, ortada Terme'de Themiscyra rivayetinden geçtik, şimdi rotanın nihai noktasındayız: Samsun, 19 Mayıs 1919, Bandırma Vapuru. Mustafa Kemal Atatürk ve elli iki yol arkadaşı, Samsun Limanı'na 19 Mayıs 1919 sabahı küçük bir vapurla yanaştı; bu yapıt Bandırma Vapuru'ydu. Tarih burada birden döndü — o sabah Türkiye Cumhuriyeti'nin temel taşı atıldı, ulusal mücadele başladı. Aracını Bandırma Vapuru Müzesi'nin önündeki otoparka bırak; vapurun birebir replikası bugün denize bakan bir parkın üstünde sergileniyor, içeri girip güverteyi gezebiliyorsun. 19 Mayıs Atatürk Anıtı hemen yakın — atın üstünde, kollarını ileri uzatmış, bakışı kıyıdan ufka. Bu rotanın iki bin yıllık mitolojik açılışı, modern Türkiye'nin doğum sahnesinde kapanıyor; bu tek bir günde mümkün olan en hikayeli kapanışlardan biri. Bandırma Vapuru'nu gezdikten sonra sahil promenadında Atakum yönüne doğru yürü; Karadeniz'in en uzun sahil parkı, akşam günbatımı için ideal. Ben rotalarımda burayı her bitirdiğimde aynı şeyi düşünürüm — Samsun bir şehir değil, bir başlangıçtır; sen de bu rotanın sonunda kendi başlangıcını hissedebilirsin.