Merhaba — ben Gül Dinç. Tatilpanosu.net için Bayburt ile Trabzon arasındaki 175 kilometrelik bu rotayı sana iki gün boyunca baştan sona anlatacağım. Çoruh kıyısındaki sessiz Bayburt Kalesi önünden başlayıp Aydıntepe’nin tüf yeraltı odalarına iniyoruz, ardından 2.025 metrelik Zigana Geçidi’ni aşıp Altındere Vadisi’nde kayalara oyulmuş Sümela Manastırı’na varıyoruz. Yolun sonunda Trabzon’un Komnenos mirası Ayasofya’sı ve Atatürk Köşkü’nün sarı cephesi seni bekliyor. Tatilpanosu.net bu rotayı gerçekten gidilmiş, kokartlı rehber gözüyle yazıyor — boş vaat yok, sadece durması gereken yerler var.
Tur Planlayıcı
Başlangıç saatini seç, plan otomatik hesaplansın
Bayburt → Trabzon Yolculuk Hazırlığı
Hazırlık
Bavul (Karadeniz yağmur)
Araç (dağ geçidi)
Belgeler
Yol Güzergahı
Haritada bir durağa tıkla veya kartları aşağı kaydırarak harita otomatik o noktaya yaklaşır.
Bayburt Merkez
Sabah Bayburt’a adımını attığında Çoruh Nehri şehri ikiye ayıran ince bir şerit gibi akıyor, tepede ise Bayburt Kalesi sarp kayalıkların üstünde seni karşılıyor. Kalenin temelleri 12. yüzyıl Saltuklu dönemine uzanır; sonraki yüzyıllarda İlhanlılar, Akkoyunlular ve Osmanlılar da burayı kullanmış. Aşağı indiğinde Ulu Camii’nin 1535 tarihli kitâbesini okuyor, ardından Dede Korkut Oba Müzesi’nde destan coğrafyasının izini sürüyorsun. Şehir sessiz, rakım yüksek; çayını içip yola çıkmadan önce nefesini biraz toplamanı öneririm.
Kale çıkışı dik ve rüzgârlı — sağlam ayakkabı giy, sabah erken saatte tırman. Şehir merkezinde yakıt ikmâlini mutlaka tamamla, Aydıntepe ve Zigana hattı boyunca istasyon seyrek.
Bayburt Kalesi, Saltuklu Beyliği döneminde 12. yüzyılda yeniden inşa edilmiş olup Trabzon İmparatorluğu ile Anadolu Selçukluları arasındaki sınır hattında stratejik bir mevki tutmuştur.
- ›Kale terasından Çoruh vadisine bakan manzarayı kaçırma
- ›Dede Korkut Oba Müzesi pazartesi kapalı olabilir, önceden teyit et
- ›Bayburt lokumu ve köftesi yöresel, aç çıkma
Burada Önerdiklerimiz
Şehirden kuzeye, Aydıntepe yoluna sapıyoruz; 25 km’lik bu etap yaylalar arasında kıvrılarak tüf platosuna çıkıyor.
Aydıntepe
Aydıntepe’ye vardığında yüzeyden bakınca sıradan bir kasaba gibi görünüyor, ama ayağının altında bambaşka bir dünya var. Aydıntepe Yeraltı Şehri volkanik tüf kayaya oyulmuş koridorlar, mezar odaları ve havalandırma bacalarıyla iç içe geçmiş bir sığınak ağı. Genel kabule göre Erken Hristiyan / Bizans döneminde inşa edilmiş, bölgenin Pers ve Arap akınlarına karşı sığınma amacıyla kullandığı düşünülüyor. Aşağı indiğinde serin, nemli hava seni karşılıyor; alçak tavanlı geçitlerde eğilerek yürümen gerekiyor. Fenerin ışığında nişler, bağlantı odaları ve taş oyma kanallar yavaş yavaş beliriyor.
Koridorlar dar ve alçak; uzun boyluysan başını koru. Klostrofobi varsa ilk bağlantı odasında kalabilir, yanında küçük el feneri bulundurmanı öneririm.
Aydıntepe Yeraltı Şehri, tüf kaya içine oyulmuş koridor-oda sisteminin Erken Hristiyan / Bizans döneminde sığınak ve dini amaçlı kullanıldığı kabul edilen önemli bir örneğidir.
- ›İçeride sıcaklık yüzeyin çok altında — ince bir polar al
- ›Bilet gişesi kısa öğle arası verebilir, sabah veya öğleden sonra tercih et
- ›Fotoğraf için düşük ışık ayarı gerekir, flash yerine sabit tutuş dene
Burada Önerdiklerimiz
Aydıntepe’den kuzeybatıya, Zigana Dağları’na doğru yöneliyoruz; yol yavaş yavaş yükseliyor, ibre 2.000 metreye tırmanıyor.
Zigana Geçidi
Zigana Geçidi’ne vardığında rakım 2.025 metreye çıkıyor ve burası Bayburt ile Trabzon arasındaki tarihi sınır noktası. Yüzyıllar boyunca Persler, Romalılar ve İpek Yolu tüccarları bu dar geçidi kullanarak Anadolu yaylasından Karadeniz limanlarına inmiş. Kıvrımlı eski yol yukarıda yılan gibi uzanırken, hemen aşağıda 2022’de hizmete giren Zigana Tüneli 14,48 kilometresiyle Ovit Tüneli’nden sonra Türkiye’nin en uzun iki yönlü karayolu tünellerinden biri olarak yolu önemli ölçüde kısaltıyor. Geçidin üstünde durup kuzeye baktığında bulutların Karadeniz’den yukarı tırmanışını, güneye baktığında ise Bayburt yaylasının açık göğünü aynı anda görebiliyorsun.
Kışın eski Zigana yolu kar ve buzlanma nedeniyle zorlaşır; güvenli seçim yeni Zigana Tüneli’dir. Yaz ve sonbaharda manzara için eski yolu tercih edebilirsin.
Zigana Geçidi, Antik Çağ’dan itibaren Pontos limanlarını iç Anadolu’ya bağlayan ana ticaret kollarından biri olmuş; Roma ve Bizans dönemlerinde askeri ve ticari önemini korumuş, 2022’de açılan Zigana Tüneli ile ulaşım kesintisiz hale gelmiştir.
- ›Eski yol zirvede manzara terası sunar, tünel geçişi ise her mevsim güvenli
- ›Hava yazın bile geçitte serin olabilir, üstüne bir şey al
- ›Fotoğraf için sabah saatleri ışığı en net verir
Burada Önerdiklerimiz
Zigana’yı eski dağ yolundan mı, yeni tünelden mi geçelim?
Eski yol 2.025 m zirveye çıkıp panoramik manzara sunar ama kıvrımlı ve kışın zordur; Zigana Tüneli ise 14,48 km’lik düz bir geçişle süreyi ciddi biçimde kısaltır ve her mevsim güvenlidir.
Zigana’dan Maçka istikametine iniyoruz; 60 kilometre sonra Altındere Vadisi’nin girişinde, kayalıklara oyulmuş Sümela Manastırı’nın yolunu tutuyoruz.
Sümela Manastırı
Maçka’dan Altındere Vadisi’ne saptığında manzara birden değişiyor; ladin ormanı ve şelaleler arasında yol yukarı tırmanırken Sümela Manastırı 1.200 metrelik Karadağ kayalıklarının ortasında, sana doğru süzülüyor gibi görünüyor. Kuruluşu geleneksel olarak MS 386’da Theodosius I dönemine tarihlenen manastır, Trabzon İmparatorluğu (Komnenos Hanedanı) döneminde en parlak dönemini yaşamış ve 1923’e kadar faaliyet göstermiş. UNESCO tentative listesinde 1985’ten beri yer alıyor. 2015-2019 arasında kapsamlı restorasyon için ziyarete kapatılan manastır 25 Mayıs 2019’da yeniden açıldı. İçeriye girdiğinde kayaya oyulmuş ana kilisenin Bizans freskleri seni şaşırtıyor.
Kapalı otoparktan yürüyüş patikası dik ve taşlık — sağlam ayakkabı şart. Yaz aylarında sabah 08:00-09:00 veya öğleden sonra 16:00 sonrası kalabalık azalır; bu pencereleri tercih et.
Sümela Manastırı’nın kuruluşu Bizans İmparatoru I. Theodosius dönemine (MS 386) kadar geri götürülür; Trabzon İmparatorluğu (Komnenos Hanedanı, 1204-1461) döneminde önemli bir dini merkez haline gelmiş, 1923 nüfus mübadelesine kadar aktif kalmıştır.
- ›Yaz hafta sonları otopark dolabilir, mümkünse hafta içi gel
- ›Patika serttir, dizliği zayıfsa alternatif taşıma servislerini sor
- ›İçeride fotoğraf izinleri bölgeye göre değişir, levhalara dikkat et
Burada Önerdiklerimiz
Altındere’den Maçka üzerinden sahil yoluna iniyoruz; 25 kilometre sonra Karadeniz’in kokusu ve Trabzon Limanı’nın silueti bizi karşılıyor.
Trabzon Merkez
Trabzon’a vardığında ikinci günün hazinesi seni bekliyor. Trabzon Ayasofya’sı 1238-1263 arasında Manuel I Komnenos döneminde kilise olarak inşa edildi; 1461 Osmanlı fethinden sonra camiye, 1964’te müzeye, 2013’te yeniden ibadete açılarak camiye dönüştü. Çan kulesi 1427 tarihini taşıyor. Atatürk Köşkü (Sarı Köşk) 1890’da yerel Rum tüccar Kostaki Theophylaktos tarafından yaptırılmış; Atatürk 1924 ve 1937 yıllarında burayı ziyaret etmiş. Trabzon Kalesi, Ortahisar Camii / Panagia Chrysokephalos, Hızırbey Camii (1584) ve Boztepe seyir terası şehrin katmanlarını birlikte görmeni sağlıyor. Karadeniz rüzgârıyla akçaabat köftesi ve kuymak yörenin tadını veriyor.
Ayasofya ibadete açık; namaz saatlerinde ziyaret yerine diğer durakları planla. Boztepe’ye gün batımına yakın çık, liman ve şehrin silueti birlikte en güzel ışığı alıyor.
Trabzon, Antik Çağ’da Pontos bölgesinin önemli limanlarından biri olmuş; Bizans, Trabzon İmparatorluğu (1204-1461), Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinin izlerini bir arada taşır. Ayasofya yapısı, Manuel I Komnenos döneminde 13. yüzyılda inşa edilmiş ve sonraki yüzyıllarda farklı işlevlerle korunmuştur.
- ›Ayasofya ziyareti için namaz vakitleri dışındaki saatleri seç
- ›Atatürk Köşkü bahçesinde yürüyüş için en az 45 dakika ayır
- ›Akçaabat köftesi, kuymak ve mısır ekmeği yöresel, aç dönme
- ›Boztepe’ye gün batımından önce çıkmayı planla
- ›Ortahisar’da sokaklar dar, araç yerine yürüyerek gez
Burada Önerdiklerimiz
Trabzon Ayasofya Camii / Müzesi
Manuel I Komnenos döneminde 1238-1263 arasında inşa edilen, 1461’den itibaren cami olarak kullanılan yapı.
Atatürk Köşkü (Sarı Köşk)
1890’da Kostaki Theophylaktos tarafından yaptırılan köşk; Atatürk 1924 ve 1937 yıllarında ziyaret etmiştir.
Ortahisar Camii (Panagia Chrysokephalos)
Komnenos döneminde başkent katedrali olan, Osmanlı döneminde camiye dönüştürülen yapı.
Hızırbey Camii
1584 tarihli Osmanlı dönemi camisi.
Boztepe Seyir Terası
Trabzon şehir merkezi ve limanı gören panoramik manzara terası.
Trabzon Kalesi
Yukarı-Orta-Aşağı Hisar bölümlerinden oluşan Komnenos dönemi sur sistemi.
İpuçları
- ✓Kuzey rakımı hızla değişiyor — yanına ince polar, yağmurluk ve rahat ayakkabı al
- ✓Yakıtı Bayburt merkezde tamamla; Aydıntepe-Zigana hattında istasyon sıklığı düşük
- ✓Sümela ziyaretini sabah erken veya ikindi sonrası planlarsan kalabalığı azaltırsın
- ✓Trabzon Ayasofya ibadete açık; namaz saatleri dışında ziyaret et
- ✓Boztepe’de gün batımı için kameranı hazır tut, en net ışık o saatte geliyor
- ✓Karadeniz yağışı ani — arabada yedek bir havlu ve kılıf bulundur
Uyarılar
- !Zigana Geçidi kışın kar ve buzlanma nedeniyle eski yol üzerinden tehlikeli olabilir; tüneli tercih et ve yol durumunu önceden kontrol et
- !Sümela Manastırı bazı kış dönemlerinde güvenlik ve bakım gerekçesiyle ziyarete kapatılabilir; gitmeden önce güncel ziyaret bilgisini doğrula
- !Karadeniz iklimi yıl boyu yağışa yatkındır; patika ve taş basamaklar ıslakken kayganlaşır, özellikle Sümela yürüyüşünde dikkatli ol
- !Aydıntepe yeraltı koridorları dar ve alçak; klostrofobi varsa giriş bölümünde kalman daha güvenli
Tüm yolculuk tek bakışta
Yukarıda dakika dakika anlatılan tüm rotanın gün-gün kısa özeti. Tatilpanosu.net rehberi Gül Dinç'in dengelediği tempo — yola çıkmadan önce tek bakışta gözden geçirebilir, paylaşabilir veya yazdırabilirsin.
Bayburt’tan Trabzon’a — yayladan kıyıya
- 108:30 Bayburt Kalesi ve Ulu Camii ile güne başlangıç
- 210:00 Dede Korkut Oba Müzesi kısa ziyaret
- 311:30 Aydıntepe Yeraltı Şehri tüf koridor turu
- 414:00 Zigana Geçidi zirvesinde manzara molası, Zigana Tüneli geçişi
- 515:30 Altındere Millî Parkı girişi ve Sümela patikası
- 616:30 Sümela Manastırı Bizans freskleri turu
- 719:00 Trabzon merkeze varış ve konaklama
Trabzon merkez — Komnenos mirası ve Boztepe
- 109:00 Trabzon Ayasofya Camii / Müzesi ziyareti
- 211:00 Atatürk Köşkü (Sarı Köşk) ve bahçesi
- 313:30 Ortahisar Camii (Panagia Chrysokephalos) ve Trabzon Kalesi surları
- 415:00 Hızırbey Camii ve tarihi çarşı yürüyüşü
- 516:30 Boztepe seyir terası panoramik mola
- 618:00 Akçaabat köftesi ve kuymak tadımı
- 719:30 Liman kenarında gün batımı ile rota finali
Bayburt - Trabzon hakkında
merak edilenler
Rota yaklaşık 175 km ve molasız ortalama 2 saat 30 dakika sürer. Önerimiz ise Aydıntepe, Zigana ve Sümela duraklarıyla birlikte iki güne yaymaktır.
Zigana Tüneli 2022’de hizmete açılmış, 14,48 km uzunluğuyla Türkiye’nin en uzun iki yönlü karayolu tünellerinden biridir. Eski dağ yoluna göre çok daha hızlı ve her mevsim güvenli bir geçiş sunar.
Sümela 2015-2019 yılları arasında restorasyon için kapalıydı ve 25 Mayıs 2019’da yeniden açıldı. Günümüzde ziyarete açık olmakla birlikte mevsime ve bakım çalışmalarına göre bazı bölümler dönemsel olarak kapatılabilir; gitmeden önce güncel durumu doğrula.
Zigana hattı kışın yoğun kar alır. Yeni Zigana Tüneli açıldığından ana güzergâh genellikle açık tutulur; ancak eski dağ yolu buzlanma ve çığ riskiyle sıkça kapanabilir. Kış yolculuğunda tünel üzerinden gitmek daha güvenlidir.
Yapı 1238-1263 arasında Manuel I Komnenos döneminde kilise olarak inşa edildi, 1461’de camiye, 1964’te müzeye dönüştürüldü ve 2013’te yeniden ibadete açılarak camiye çevrildi. Günümüzde ibadete açık bir cami olup tarihi yapı olarak da ziyaret edilebiliyor.
Köşk 1890 yılında yerel Rum tüccar Kostaki Theophylaktos tarafından yaptırıldı. Atatürk 1924 ve 1937 yıllarında Trabzon ziyaretlerinde burada konakladı; bu sebeple günümüzde "Atatürk Köşkü" olarak anılır.
Aydıntepe Yeraltı Şehri, bölgedeki volkanik tüf kaya tabakasına oyularak inşa edilmiştir. Tüfün kolay işlenebilir yapısı, Erken Hristiyan / Bizans döneminde koridor, oda ve havalandırma bacaları şeklindeki sığınak sisteminin kazılmasına imkân vermiştir.
Rota, Konya Selçuk Üniversitesi Turizm Bölümü mezunu kokartlı tur rehberi Gül Dinç tarafından hazırlanmıştır.
Daha fazla rota ve seyahat rehberi için Tatilpanosu.net Yollar
Vardık.
Vardık.
Vardık — Boztepe’den Trabzon limanına baktığımızda Bayburt’un rüzgârlı yaylasını çoktan geride bırakmış oluyoruz. İki günde Saltuklu kalesinden Bizans manastırına, tüf yeraltı şehrinden Komnenos kilisesine uzanan bu rotayı adım adım birlikte yürüdük. Tatilpanosu.net’te sana hep böyle doğrulanmış, sahaya dayalı içerikler hazırlıyorum; bir sonraki rota planında yine buluşmak üzere. Gül Dinç ile yola devam.
Yolculuğa Devam Et
Gül DİNÇ
Konya Selçuk Üniversitesi Turizm Bölümünden mezun kokartlı tur rehberi Gül Dinç tarafından bu bireysel tur mimarisi hazırlanmıştır.
TatilPanosu — 20 yıllık seyahat rehberi tecrübesi