Giresun → Sivas

Şebinkarahisar'a girer girmez gözünü yukarı çevir; çünkü buranın ikonu hemen kendini gösterir — Şebinkarahisar Kalesi, dramatik bir kayalık çıkıntının üstüne kurulmuş, ortaçağda Mavrokastron (Yunanca kara hisar) adıyla anılırdı. Pompey MÖ 1. yüzyılda ele geçirmiş ve Colonia adını vermiş; sonra Bizans, Selçuklu, Mehmed II 1461'de Osmanlı egemenliğine almış. Aracını ilçe merkezine bırak, kaleye yamaç yolundan çık — son birkaç yüz metre yürü, çünkü tepedeki manzara Avutmuş vadisinin tam üstünden geçiyor. Ben her bu rotayı yaptığımda kalede yarım saat geçiririm, sonra Atatürk Evi Müzesi'ne yarım saat ayırırım. Şebin cevizi (yöresel) ve dut pekmezini de yola al, akşam Sivas'ta tatlı atıştırmalık olur.

Suşehri'ne girer girmez fark edeceksin: ortam bambaşka. Bir saat önce Şebinkarahisar'ın yamacındaydın, şimdi geniş düz bir yaylanın ortasındasın; Karadeniz nemli yeşilliği geride, etrafında açık step, sarı buğday tarlaları, alabildiğine geniş bir gökyüzü var. Sivas iline bağlı bu küçük ilçe coğrafi olarak bir eşik — Karadeniz dağ koridorunu geride bırakıp Anadolu yaylasının kalbine giriyorsun. Burada büyük bir tarihi yapı yok, görkemli bir cami veya kale yok; ama meydan sıcak ve sakin, çayhaneler güneşin altında masalar dizmiş bekler. Aracını meydana çek, bir bardak çay iç, biraz nefes al — bu kısa mola yorgunluğunu hafifletir, kalan yol için seni hazırlar. Ben her bu rotayı yaptığımda Suşehri meydanında otururken aynı şeyi düşünürüm: Karadeniz'i geride bırakmak her zaman küçük bir kayıp gibi gelir, ama açılan step manzarası kendi sessiz güzelliğiyle bunu telafi eder. Eğer öğle saati gelmişse, meydan çevresindeki küçük bir lokantada yöresel buğday ekmeği ile birlikte basit bir yemek seni doyurur. Yarım saat sonra Koyulhisar yolunda olacaksın.

Koyulhisar küçük ama coğrafi olarak tam bir geçiş noktası. İlçe Kelkit nehri vadisinin kuzey yamacında kurulmuş; nehir aşağıda akıyor, kasaba yamaçtan ona bakıyor, ufukta dağ silsileleri açılıyor. Şehrin üzerindeki kayalık çıkıntıda eski bir kale kalıntısı görünür — Bizans dönemine atfediliyor, sonradan Selçuklu ve Osmanlı katmanları eklenmiş, ama bugün yapı taştan duvar parçalarından ibaret; ne kadar görkemli olsa da artık daha çok bir anı gibi duruyor yamaçta. Aracını ilçe meydanına çek, kale yamacına doğru on beş dakikalık bir yürüyüş yap; tırmanış dik değil ama yokuş, ayağındaki rahat bir ayakkabı yeter. Tepeden Kelkit vadisinin tamamını görürsün, hava açıksa karşı yamaçtaki köyleri sayabilirsin; ben her geldiğimde burada beş dakika otururum, vadinin sessizliğini içime çekerim. Koyulhisar'ın bir özelliği daha var — bal mevsiminde (haziran-eylül) bölge balcılarının tezgahları meydana kurulur; eğer denk gelirse cam kavanoz almak güzel olur, evine bir parça Anadolu yayla balı götürmüş olursun. Sonra aracına dön, çünkü Hafik ileride seni bekliyor — daha geniş, daha kuru, daha yayla bir Anadolu manzarası.

Hafik'e girer girmez fark edeceksin: ortam yine değişti. Koyulhisar'da Kelkit vadisinin yamacındaydın, şimdi tam bir Anadolu yaylasının ortasındasın; ufka kadar uzanan step, hafif tepeler, alabildiğine geniş bir gökyüzü. Bu küçük ilçenin asıl ikonu Hafik Tuz Gölü ve etrafındaki antik tuz madenleri — binlerce yıldır bu bölgeden tuz çıkarılmış, Selçuklu döneminde Sivas için önemli bir gelir kaynağı olmuş; tuz aslında dönemin değerli mallarından biriydi, yiyeceklerin saklanmasından dini ritüellere kadar her şeyde kullanılıyordu. Aracını ilçe merkezine bırak, on beş dakikalık bir yürüyüşle göl manzarasına ulaşırsın; göl mevsime göre yarı kuru olabiliyor, kuru zamanlarda zemini beyaz tuz katmanlarıyla parıldıyor, fotoğrafı için tuhaf bir ay yüzeyi etkisi var. Ben her bu rotayı yaptığımda Hafik'te en az yarım saat dururum çünkü buradan Sivas'a son giriş kapısı bu yayla; hava açıksa ufukta Sivas merkezinin silüetini bile seçebilirsin. Güneş yansıması güçlü olur, gözlüğünü hazır tut. Sonra aracına dön, son kırk kilometreyi kapatmaya hazır ol — Sivas Çifte Minareli Medrese seni bekliyor.

Vardık. Sabah Karadeniz'den çıkmıştık, şu an Sivas'ın Selçuklu medreselerinin ortasındayız. Önce Çifte Minareli Medrese'ye git — 1271'de Anadolu Selçuklu veya İlhanlı dönemine atfediliyor, iki minarenin arasındaki dramatik taç kapı seni karşılayacak. Yapı vakanüvis kayıtlarında Sahip Şemseddin Mehmed veya Hudavendigar Hatun atfı taşıyor, akademik tartışmalar açık. Sonra hemen yanındaki Şifaiye Medresesi'ne yürü; 1217'de Anadolu Selçuklu sultanı I. Keykavus tarafından yaptırılmış, dönemin en gelişmiş tıp medreselerinden biri, içinde sultan türbesi de var. Üçüncü olarak Gök Medrese — yine 1271, Sahip Ata Fahrettin Ali'nin yaptırdığı, çini ve taş işçiliği ile ünlü. Bu üç medrese yan yana; bir saatlik bir gezintide üçünü de doyurabilirsin. Ben her bu rotayı bittikten sonra aynı şeyi söylerim — Sivas yedi yüz yıl önceki bir uygarlığın taşa kazınmış sözüdür. Akşam etli ekmek dene, Sivas'ın imza tatlarından.