Giresun → İzmir

Birinci günün finalinde Şebinkarahisar'dayız. Şehrin tam üzerinde, dramatik bir kayalık çıkıntının üstüne kurulmuş Şebinkarahisar Kalesi seni karşılıyor; ortaçağda Mavrokastron (Yunanca kara hisar) adıyla anılırdı. Pompey MÖ 1. yüzyılda ele geçirip ona Colonia adını vermiş; sonra Bizans, Selçuklu, Mehmed II 1461'de Osmanlı egemenliğine almış. Aracını ilçe merkezine bırak, kaleye yamaç yolundan çık. Tepeden Avutmuş vadisinin tamamına bakabilirsin. Bu gece burada kalıyoruz; ilçenin gece sessizliği ve sabah ışığı bu rotanın orta yarısını tam doyurur. Yöresel Şebin cevizi ve dut pekmezi yola tatlı atıştırmalık olur.

İkinci günün finalinde Sivas'tayız — Anadolu Selçuklu medrese sanatının başkenti. Şehir merkezinde üç yapı yan yana duruyor. Önce Çifte Minareli Medrese'ye git — 1271'de inşa edilmiş, iki minarenin arasındaki dramatik taç kapı seni karşılayacak; akademik kaynaklar yapıyı Anadolu Selçuklu veya erken İlhanlı dönemine atfeder. Sonra hemen yanındaki Şifaiye Medresesi'ne yürü; 1217'de Anadolu Selçuklu sultanı I. İzzeddin Keykavus tarafından yaptırılmış, dönemin en gelişmiş tıp medreselerinden biri. Üçüncü olarak Gök Medrese — yine 1271, Sahip Ata Fahrettin Ali'nin yaptırdığı, çini ve taş işçiliği ile ünlü. Bu üç medreseyi yan yana ziyaret etmek bir saatlik bir gezinti gerektirir. Bu gece Sivas'ta kalıyoruz; akşam yemeği için etli ekmek klasiktir.

Yozgat'a girer girmez göreceksin: ortam bambaşka — geniş Anadolu yaylasının ortasında küçük, sade bir il merkezi. Şehrin asıl ikonu Çapanoğlu Büyük Camii; 1779'da Çapanoğlu Mustafa Bey tarafından yapımına başlanmış, 1789'da tamamlanmıştır. Çapanoğlu ailesi 18. yüzyılda Bozok bölgesinin mütesellimleri olarak Yozgat'a hakim olmuş. Cami geç Osmanlı barok üslubunda; iç süslemeleri kalem işi ve ahşap işçiliği bakımından zengindir. Aracını cami önündeki meydana çek, bir saat içinde dolaşırsın. Eğer öğle saati gelmişse meydan çevresindeki küçük lokantalardan birinde yöresel kuru fasulye veya pide deneyebilirsin. Sonra Ankara'ya yola devam.

Üçüncü günün finalinde Ankara'dayız — Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti. Bu rotanın orta noktası, ve burada bir gece konaklayacağız. Akşamı dinlenmeye ayır; ertesi sabah Anıtkabir seni bekliyor — 9 Ekim 1944'te yapımına başlanmış, 1 Eylül 1953'te tamamlanmıştır; mimar Emin Onat ve Orhan Arda'nın eseri. Aslanlı Yol'dan yürü, 24 aslan heykeli seni karşılayacak; bu sayı Oğuz Türklerinin 24 boyunu simgeler. Sonra Şeref Holü'nde Atatürk'ün lahti önünde bir an dur. Eğer enerjin varsa Ankara Kalesi'ne çık — Galat, Roma, Bizans, Selçuklu, Osmanlı katmanlı bir kale, tepeden şehrin tamamı görünür. Anadolu Medeniyetleri Müzesi Hattuşaş'tan çıkan Hitit eserlerinin önemli bir bölümünü sergiler ve 1997'de Avrupa Yılın Müzesi ödülünü almıştır. Bu rotada Ankara, geçmişin tüm tabakalarının üst üste binmiş bir özetidir.

Gordion'a girer girmez fark edeceksin: bu basit bir antik kalıntı değil, tam bir Anadolu efsanesi. Şehir Yassıhöyük köyü yakınında, Polatlı'ya 18 km güneybatıda. MÖ 9-6. yüzyıllar arasında Frigya krallığının başkentiydi; 2023'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Asıl ikon ise Midas Tümülüsü — yaklaşık MÖ 740 dolaylarına tarihlenen 53 metre yüksekliğinde yapay bir tepe; içinde bir kralın ahşap kabirinin korunduğu dünyanın en eski ahşap yapısı sayılır. Tümülüsün adı Kral Midas'a atfedilse de mezarın aslında babası Gordias'a ait olabileceği yönünde akademik tartışma vardır. Bu tepeye Pennsylvania Üniversitesi 1957'den beri kazılar yapıyor; mezar odası bin yılı aşkın süre boyunca havasız kalmış ve ahşap iskelet hâlâ ayakta. Aracını ziyaretçi merkezine bırak, Gordion müzesine gir, sonra tümülüse yürü; içeride dar bir tünel seni mezar odasına götürür. Ben her bu rotayı yaptığımda burada en az bir buçuk saat geçiririm — buranın hediyesi mezar odası değil, Anadolu'nun ne kadar eski olduğunun fiziki kanıtı.

Eskişehir'e girer girmez fark edeceksin: buranın atmosferi başkadır. Türkiye'nin en genç ruhlu şehirlerinden biri, üniversite kalbi, Porsuk Çayı boyunca uzanan modern bulvarlar, kafeler, sanat galerileri. Ama bu modern dokunun yanında Odunpazarı var — şehrin tarihi merkezi, 17-19. yüzyıl Osmanlı ahşap evlerinin korunduğu kentsel sit alanı, dar arnavut taşı sokaklar, restore edilmiş konaklar. Aracını Odunpazarı çevresindeki belediye otoparkına bırak, yürüyerek mahalleyi dolaş — sokaklarda kafeler, butik dükkânlar, lületaşı (sepiolite) işçiliği gösteren atölyeler. Eskişehir Türkiye'nin en önemli lületaşı üretim merkezidir; lületaşı pipo, biblo ve takı yapımında kullanılan beyaz, yumuşak, işlenebilir bir mineral. Sonra Porsuk Çayı boyunca yürü; köprüler, gondollar, sahil kafeleri. Eğer fazla zamanın varsa Odunpazarı Modern Müze (OMM) çağdaş Türk sanatının önemli bir koleksiyonunu sergiler. Ben her bu rotayı yaptığımda Eskişehir'de en az iki saat geçiririm — buranın enerjisi rotanın orta yarısını canlandırır.

Dördüncü günün finalinde Bursa'dayız — Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk başkenti (1326-1453 arası), erken Osmanlı mimarisinin doğum yeri. Şehir Uludağ'ın eteğine yamaca tutunmuş, modern olduğu kadar tarihi de zengin. İki ana yapı bu rotanın hediyesi: önce Ulu Camii'ye git — 1396'da Yıldırım Bayezid tarafından Niğbolu Savaşı zaferi anısına yapımına başlanmış, 1399'da tamamlanmıştır. Yirmi kubbe ile örtülü, Türk camii mimarisinin çok kubbeli klasik döneminin en önemli örneklerindendir. İçeride dev iç havuz (şadırvan) ve Türk-İslam hat sanatının zirve örnekleri; 41 hat levhası duvarları kaplar. Sonra Yeşil Camii ve Yeşil Türbe'ye yürü — 1419-1424 arasında I. Mehmed (Çelebi Mehmed) zamanında yapılmış, mimarı Hacı İvaz Paşa, taş ve çini işçilik erken Osmanlı sanatının zirvesidir. Yeşil Türbe'nin iç ve dış cephesindeki firuze çini kaplama Bursa'nın ikonu olmuştur; güneşin altında parıldayan o yeşil mavi parıltı fotoğraflarda her zaman aynı etkiyi yapmaz, mutlaka kendin görmelisin. Bu gece Bursa'da kalıyoruz; akşam yemeği için İskender kebap klasiktir — şehrin imza yemeği, 1867'de İskender Efendi tarafından icat edildiği rivayet edilir.

Manisa'ya girer girmez fark edeceksin: ortam Ege'ye iyice yaklaştı — yumuşak yamaçlar, zeytin ağaçları, ufukta Spil Dağı'nın yüksek silueti. Şehrin antik adı Magnesia ad Sipylum (Sipylus dağı yanındaki Magnesia); Lidya, Pers, Roma ve Bizans dönemlerini kapsar. Antik Yunan mitolojisinde Niobe — onuncuoğlunun ölümü üzerine acısından taşa dönüşen kraliçe — efsanesi tam burada Spil Dağı'nın yamacında yaşandığı varsayılır; bugün Niobe Ağlayan Kayası olarak anılan doğal kaya oluşumu hâlâ görülebilir. Aracını Sultan Camii çevresine bırak; 1522'de Kanuni Sultan Süleyman'ın annesi Ayşe Hafsa Sultan tarafından yaptırılmış, klasik Osmanlı dönemi camisi. Hemen yakınında Manisa Müzesi Sardes ve antik Magnesia kazılarından çıkan eserleri sergiler. Ben bu rotada Manisa'da kısa bir mola veririm — 45 dakika yeter, çünkü İzmir akşamı için zaman lazım. Burada kestane şekeri yöresel imza tatlardan, küçük bir paket yola al.

Vardık. Beş gün önce Giresun'un sahilindeydik, dört bin yıllık bir Anadolu hikayesi yürüdük, şimdi İzmir'in Konak Meydanı'nda Ege rüzgarı yüzümüze çarpıyor. İlk olarak Saat Kulesi'ne git — 1901'de II. Abdülhamid'in tahta çıkışının 25. yıldönümünde yapılmış, mimar Raymond Charles Père, neogotik üslupta tasarlanmış; Konak Meydanı'nın merkezinde 25 metre yüksekliğinde dururek İzmir'in ikonu olmuştur. Hemen yakındaki Yalı Camii 1755'te yapılmış küçük ama şık bir Ege Osmanlısı; güvercinler etrafında uçuşur, fotoğrafların hep aynı şekilde olur. Sonra Kemeraltı Çarşısı'na yürü; 17. yüzyıldan beri İzmir'in ticaret kalbi, dar sokaklar, baharat tezgahları, deri atölyeleri, kahveciler. Çarşının içinde gezerken bir bardak İzmir köfte'sini tat, sonra Hisar Camii'ne gir (1597'de yapılmış, İzmir'in en eski camisi). Eğer enerjin varsa Kadifekale'ye çık — antik Smyrna'nın yukarı kalesi, İskender'in komutanları tarafından MÖ 4. yüzyılda kurulmuş, tepeden Körfez tüm görkemiyle uzanır. Bu rotada beş günlük bir Anadolu hikayesi yürüdün; finali bundan daha güzel olamaz. Akşamı Kordon'da yürüyerek bitir; gün batımı için Ege'nin en güzel sahil promenadı.